Online Legal Resources

A to Z is a collection of resources for Ethiopian's legal profession, students, academics and the public. These links have been collected so that users with an interest in the law and Ethiopia may be able to access the Ethiopian legal information they require more quickly. The site is organized simply into an alphabetical list of law subjects. This link is a very helpful source for students who want to study online as teaching materials written by different university teachers under the sponsorship of Justice and Legal System Research Institute are included in the list. Moreover, Training materials prepared by different Proffessionals under the sponsorship of Federal Justice Organs Professionals Training Centerare also in our list. 

የወንጀል ቅጣት አወሳሰን መመሪያ መሰረት ቅጣት የሚወሰንበት ሁኔታ

በሰንጠረዡ መሰረት ቅጣትን ለመወሰን በመጀመሪያ የሚነሳው መሰረታዊ ጥያቄ በዚህ ሰንጠረዥ መሰረት ቅጣትን እንዴት እንወስናለን የሚለው ነው፡፡ ማለትም፣

መነሻ ቅጣት እንዴት እንወስናለን?

በማክበጃዎች መሰረት እንዴት እንወስናለን ?

በማቅለያዎች መሰረት እንዴት እንወስናለን ?

የሚሉት ናቸው፡፡

የወንጀል ደረጃዎችን እንደወንጀሉ ከባድነት መለየት

በወንጀል ሕጉ አንቀጽ 88(2) ዳኛው ቅጣትን ሲወስን የወንጀል አድራጊውን ግላዊ የአደገኛነት መጠን፣ ያለፈ የህይወት ታሪኩን፣ ወንጀሉን ለማድረግ ያነሳሱትን ምክንያቶችና የሀሳቡን አላማ፣ የግል ኑሮውን ሁኔታ፣ የትምህርቱን ደረጃ እንዲሁም የወንጀሉን ከባድነትና የአፈጻጸሙን ሁኔታዎች በማመዛዘን ነው ይላል፡፡

በዚህ ድንጋጌ የተመለከቱት ምክንያቶች የሚያመለክቱት የተፈጸመው ወንጀልና የተጣሰው የወንጀል ድንጋጌ አንድ ቢሆንም በዚህ ድንጋጌ ውስጥ ከተመለከቱት ምክንያቶች መሟላትና አለመሟላት አንጻር ቅጣት በተለያዩ ወንጀል አድራጊዎች መካከል ሊለያይ እንደሚችል ነው፡፡ ተመሳሳይ አይነት ወንጀል ሆኖ አንዱ ወንጀለኛ ዝቅተኛ ቅጣት ሲቀጣ ሌላው ደግሞ ከባድ ቅጣት ሊቀጣ እንደሚችል የሚያመለክት ነው፡፡ ይህም ወንጀሉ ተመሳሳይ ቢሆንም የተለያየ የከባድነት ደረጃዎች ሊኖሩት እንደሚችሉ የሚያመለክት ነው፡፡

ከዚህ በመነሳትም መመሪያው የተፈጸመው ወንጀል አንድ የወንጀል ህጉን ድንጋጌ የሚጥስ ቢሆንም ወንጀሉ እንደክብደቱ ደረጃዎች ሊወጡለት የሚችሉ መሆኑን ታሳቢ ባደረገ መልኩ የወንጀል ደረጃዎች ለተለያዩ የወንጀል አይነቶች አዘጋጅቷል፡፡

በመመሪያው መሰረት ለወንጀሎች የተለያየ የወንጀል ደረጃ ሲወጣ ግን በአንቀጽ 88(2) ያሉትን ምክንያቶች በሙሉ በመስፈርትነት አልተጠቀመም፡፡ ምክንያቱም በድንጋጌዎች የተቀመጡት ቅጣትን ለመወሰን ያገለግላሉ ተብለው የተቀመጡት ምክንያቶች በተለያዩ የወንጀል ህጉ ውስጥ ተመልክተው እናገኛቸዋለን፡፡ እነዚህ ምክንያቶች አንዳንድ ጊዜ ቅጣቱን ለማክበድ አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ቅጣቱን ለማቅለል ሊውሉ ይችላሉ፡፡

ለምሳሌ፣

1.  የወንጀል አድራጊው ያለፈ የህይወት ታሪኩን በሚመለከት ቀድሞ ወንጀል አድርጎ የተቀጣ ከሆነ በማክበጃነት (አንቀጽ 84(1)(ሐ)፣ ቀድሞ ወንጀል ፈጽሞ ያልነበረና መልካም ጸባይ የነበረው ከሆነ በማቅለያነት (አንቀጽ 82(1)(ሀ) ያገለግላል፣

2.  ወንጀሉን የፈጸመው በከሀዲነት፣ በምቀኝነት ከሆነ በማክበጃነት (አንቀጽ 84(1)(ሀ)፣ ከፍ ባለ ሀይማኖታዊ ወዘተ አላማ ከሆነ በማቅለያነት (አንቀጽ 82(1)(ለ) ያገለግላል፣ ወዘተ…

በወንጀል ሕጉ አንቀጽ 189 እንደተመለከተው ዳኛው በቅድሚያ ማክበጃ ምክንያቶችን መሰረት አድርጎ እንደሚያከብድ ያስቀመጠ ስለሆነ፣ በማክበጃ ምክንያቶች መሰረትም ቅጣቱን ለማክበድ መጀመሪያ መነሻ ቅጣት ማስቀመጥ ስለሚያስፈልግ፣ መነሻ ቅጣቱ ሲወሰን ማክበጃና ማቅለያ ምክንያቶች ከመታየታቸው በፊት የሚወሰን ነው ማለት ነው፡፡

ስለሆነም የወንጀል ደረጃዎችን ለማውጣት በወንጀል ህጉ 88 ያሉት ምክንያቶች ሁሉ ሳይሆን ታሳቢ የተደረጉት በአንድ ወይም በሌላ መልኩ በማክበጃነት ወይም በማቅለያነት ሊጠቀሱ የማይችሉ በአንቀጽ 88 የተመለከቱት ምክንያቶች ናቸው፡፡

ስለሆነም መመሪያው የወንጀል ደረጃዎችን ለማውጣት ቅድሚያ የሰጠው የወንጀል ደረጃውን ከወንጀሉ ከባድነት አንጻር ደረጃ በማውጣት ነው፡፡

ስለሆነም ጥፋት አድራጊው ጥፋተኛ የተባለበት የወንጀል ድንጋጌ አንድ ቢሆንም፣ የጥፋቱ አፈጻጸም አደገኛነትና ያስከተለው ጉዳት ከባድነት አንዱ ከሌላው የተለየ ከሆነ መነሻ ቅጣታቸውም ተመሳሳይ ሊሆን ስለማይገባው እንደወንጀሉ ከባድነት መነሻው ከዝቅተኛው ጀምሮ ከፍ እያለ ሊሄድ ይገባል የሚል መነሻ አለው፡፡ በዚህ መሰረትም በዚህ መመሪያ ለተወሰኑት ወንጀሎች የወንጀል ደረጃዎች ተዘጋጅተውላቸዋል፡፡

የመነሻ ቅጣት አወሳሰን

1.መመሪያው ህግ አውጪው ለእያንዳንዱ የወንጀል ድርጊት የቅጣት መነሻና ጣሪያ አድርጎ ያስቀመጣቸው የቅጣት መጠኖች ትርጉም ሊኖራቸው በሚችል መልኩም የቅጣት መመሪያው መዘጋጀት አለበት የሚልም መነሻ አለው፡፡ ማለትም በወንጀል አፈጻጸሙም ሆነ ከባድነቱ ቀላልና ዝቅተኛ የሚባለው የቅጣቱ መነሻ በወንጀል ህጉ የተቀመጠው መነሻ መሆን አለበት የሚል መነሻ አለው፡፡ ለምሳሌ ቅጣቱ ከ1 አመት ቀላል እስራት እስከ 5 አመት ጽኑ እስራት የሚል ከሆነ፣ ድንጋጌውን በመጣስ ከሚፈጸመው ወንጀል በተነጻጻሪ ቀላልና ዝቅተኛ የሚባለው የወንጀል ድርጊት መነሻ ቅጣቱ 1 አመት ቀላል እስራት መሆን አለበት የሚል ነው፡፡ ስለሆነም ለእያንዳንዱ የወንጀል ድንጋጌ ዝቅተኛ ደረጃ በወንጀል ህጉ ልዩ ክፍል የተቀመጠው ዝቅተኛ መነሻ ይሆናል፡፡

2.በወንጀል ድንጋጌው ውስጥ ለሚወድቀው ከፍተኛ የወንጀል ደረጃ ለድንጋጌው የተመለከተው ጣሪያ ላይ አይደርስም፡፡ ምክንያቱም በልዩ ክፍል የተመለከቱት የቅጣት ጣሪያ ላይ የሚደረሰው ጠቅላላ የቅጣት ማክበጃዎች ሲኖሩ ነው፡፡ የወንጀል ህግ ቁጥር 183 ቅጣቱ እንዲከብድ ህጉ በደነገገ ጊዜ (84) ለቅጣቱ ማክበጃ የሆኑትን ምክንያቶች አይነትና ብዛት እንዲሁም ወንጀለኛው የፈጸመውን ጥፋት ከባድነት በማመዛዘን ፍርድ ቤቱ በዚህ ሕግ ልዩ ክፍል በተመለከተው አግባብነት ባለው ድንጋጌ ከተወሰነው ቅጣት ጣሪያ ሳያልፍ ቅጣቱን ይወስናል፡፡ ስለሆነም  በህጉ አንቀጽ 84 የተመለከቱትን ጠቅላላ የቅጣት ማክበጃዎች አምስት ሲሆኑ፣ ሁሉም ተማልተው ሲገኙ ጣሪያው ላይ እንዲደርስ ታሳቢ በማድረግ፣ ከአምስት እርከን በታች ለከፍተኛው ደረጃ መነሻ እንዲሆን ተደርጎአል፡፡

3.እያንዳንዱን የወንጀል አፈጻጸም በዝርዝር በማስቀመጥ ደረጃ ለማውጣት ስለማይቻል፣ መሰረታዊ ባህርዩን በመለየት፣ ከዚህ በተጨማሪ እያንዳንዱን የወንጀል ድርጊት የሚገልጸውን ባህርይ እየለየ ዳኛው ቅጣቱን ለማስቀመጥ እንዲችል ከሚገባው በላይ ሰፊ ባይሆንም ምክንያታዊ ፍቅድ ስልጣን (ዲስክሬሽን) ዳኛው ሊኖረው ይገባል የሚል መነሻም ያለው ነው፡፡  ስለሆነም በተቀመጠው ፍቅድ ስልጣን ውስጥ ዳኛው መነሻ ቅጣቱን ይወስናል ማለት ነው፡፡

ለእያንዳንዱ የወንጀል ደረጃ የቅጣት መነሻና መድረሻ የተወሰነበት ሁኔታ፣

በስልጣን አለአግባብ መገልገል ወንጀል 407(1)

በወንጀል ሕግ 407(1) ውስጥ ለሚወድቁ የወንጀል ድርጊቶች 6 የወንጀል ደረጃዎች አሉት፡፡

ዝቅተኛው ወይም ደረጃ 1 መነሻው ቅጣት የቅጣት እርከን 7 ሲሆን፣ ይህም በወንጀል ህጉ ከተቀመጠው መነሻ አንድ አመት የሚነሳ ነው፡፡

ከፍተኛ ደረጃ የተባለው ደግሞ መነሻ ቅጣቱ በእርከን 23 የተቀመጠ ሲሆን፣ ይህም ከ 6 አመት እስከ 7 አመት ከ2 ወር ነው፡፡

በ407(1) ከፍተኛ ለተባለው የወንጀል ደረጃ 6 (እርከን 23) አምስት የቅጣት ማክበጃ ምክንያቶች ቢኖሩና ቅጣቱ በአምስት እርከን ቢከብድ እርከን 28 ላይ ይደርሳል፡፡

የእርከን 28 ቅጣት ከ9 አመት እስከ 10 አመት ከ10 ወር ነው፡፡ በወንጀል ህጉ ለወንጀሉ የተቀመጠው የቅጣት ጣሪያ 10 አመት ጽኑ እስራትን ያካተተ ነው፡፡

ስለሆነም በዚህ እርከን ውስጥ ከ10 አመት ሳይበልጥ ቅጣቱ ይወሰናል ማለት ነው፡፡

በስልጣን አለአግባብ መገልገል ወንጀል 407(2)

በወንጀል ሕግ 407(2) ውስጥ ለሚወድቁ የወንጀል ድርጊቶች 4 የወንጀል ደረጃዎች አሉት፡፡

ዝቅተኛው ወይም ደረጃ 1 መነሻው ቅጣት የቅጣት እርከን 25 ሲሆን፣ ይህም በወንጀል ህጉ ከተቀመጠው መነሻ ሰባት አመት የሚነሳ ነው፡፡

ከፍተኛ ደረጃ የተባለው ደረጃ 4 መነሻው የቅጣት እርከን 28 ሲሆን የዚህም የቅጣት መነሻ ከ9 አመት እስከ 10 አመት ከ10 ወር ነው፡፡

በ407(2) ከፍተኛ ለተባለው የወንጀል ደረጃ 4 አምስት የቅጣት ማክበጃ ምክንያቶች ቢኖሩና ቅጣቱ በአምስት እርከን ቢከብድ እርከን 33 ላይ ይደርሳል፡፡

የእርከን 33 ቅጣት ከ14 አመት እስከ 16 አመት ከ10 ወር ነው፡፡ በወንጀል ህጉ ለወንጀሉ የተቀመጠው የቅጣት ጣሪያ 15 አመት ጽኑ እስራትን ያካተተ ነው፡፡ ስለሆነም በዚህ እርከን ውስጥ ከ15 አመት ሳይበልጥ ቅጣቱ ይወሰናል ማለት ነው፡፡

ከባድ ስርቆት 669

·        በወንጀል ሕግ 669 ውስጥ ለሚወድቁ የወንጀል ድርጊቶች 9 የወንጀል ደረጃዎች አሉት፡፡

·  ዝቅተኛው ወይም ደረጃ 1 መነሻው ቅጣት የቅጣት እርከን 7 ሲሆን፣ ይህም በወንጀል ህጉ ከተቀመጠው መነሻ 1 አመት የሚነሳ ነው፡፡

·   ከፍተኛ ደረጃ የተባለው ደረጃ 9 መነሻው የቅጣት እርከን 27 ሲሆን የዚህም የቅጣት መነሻ ከ8 አመት ከ5 ወር እስከ 10 አመት ነው፡፡

·    በ669 ከፍተኛ ለተባለው የወንጀል ደረጃ 9 (እርከን 27) አምስት የቅጣት ማክበጃ ምክንያቶች ቢኖሩና ቅጣቱ በአምስት እርከን ቢከብድ እርከን 32 ላይ ይደርሳል፡፡

·   የእርከን 32 ቅጣት ከ13 አመት እስከ 15 አመት ከ8 ወር ነው፡፡ በወንጀል ህጉ ለወንጀሉ የተቀመጠው የቅጣት ጣሪያ 15 አመት ጽኑ እስራትን ያካተተ ነው፡፡

·        ስለሆነም በዚህ እርከን ውስጥ ከ5 አመት ሳይበልጥ ቅጣቱ ይወሰናል ማለት ነው፡፡

 

በድንጋጌው ዝቅተኛ የወንጀል ደረጃና ከፍተኛ የወንጀል ደረጃ መካከል ያሉትን የወንጀል ደረጃዎች መነሻ ቅጣት አወሳሰን

በድንጋጌው ዝቅተኛው የወንጀል ደረጃና ከፍተኛው የወንጀል ደረጃ የሚያርፉበት ከታወቀ፣ በእነዚህ መሀከል ያሉት የተለያዩ የወንጀል ደረጃዎች በቁጥራቸው ልክ ከመነሻው እስከ መድረሻው ያለውን የቅጣት ዘመን በማካፈል የቅጣት መነሻቸው ተወስኗል፡፡

ምሳሌ 1፣

በ407(1) ስድስት የወንጀል ደረጃዎች አሉ፡፡

ዝቅተኛው ደረጃ መነሻው አንድ አመት ስለሆነ እርከን 7 ላይ ነው፡፡

ከፍተኛው ደረጃ 6 ደግሞ እርከን 23 ላይ ነው፡፡

በመካከላቸው 16 እርከን ልዩነት አለ፡፡

ስለሆነም 16 እርከን ለ5 ሲካፈል (የመነሻው የታወቀ ስለሆነ አንድ ይቀንሳል) የሚገኘው ውጤት 3 አካባቢ ነው፡፡ ስለሆነም ከዝቅተኛው ጀምሮ ለእያንዳንዱ 3 እርከን እያለፈ መነሻ ቅጣቱ ተቀምጧል፡፡ በማጠጋጋት አንዱን 4 እርከን ልዩነት እንዲኖረው ተደርገል፡፡

ምሳሌ 2፣

በ665 7 የወንጀል ደረጃዎች አሉ፡፡

ዝቅተኛው ደረጃ መነሻው አንድ 10 ቀን ስለሆነ እርከን 2 ላይ ነው፡፡

ከፍተኛው ደረጃ 2 ደግሞ እርከን 14 ላይ ነው፡፡

በመካከላቸው 12 እርከን ልዩነት አለ፡፡

ስለሆነም 12 እርከን ለ6 ሲካፈል የሚገኘው ውጤት 2 ነው፡፡ ስለሆነም ከዝቅተኛው ጀምሮ ለእያንዳንዱ 2 እርከን እያለፈ መነሻ ቅጣቱ ተቀምጧል፡፡

የገንዘብ መቀጮን በተመለከተ

የገንዘብ መቀጮውን በተመለከተም ለወንጀሉ ድርጊት ከተቀመጠው ጣሪያ ሳይበልጥ በድንጋጌው ከፍተኛ ደረጃ ላይ የሚገኘው ወንጀል አድራጊ እስከመቀጮው ጣሪያ እንዲከፍል በሚያደርግ መልኩ፣የወንጀል ደረጃው ዝቅ እያለ በሄደ ቁጥርም የገንዘብ መቀጮ ጣሪያውም በዚያው መልክ እየቀነሰ እንዲሄድ በማድረግ ደረጃው ተዘጋጅቷል፡፡

ምሳሌ

በ407(1) ከፍተኛው የገንዘብ መቀጮ ብር 10000 ነው፡፡

ስለሆነም ከፍተኛው ደረጃ 6 ሲሆን ለዚህ መቀጮው እርከን 6 ነው፡፡ (10000)

የወንጀል ደረጃው ደረጃ 5 ከሆነ የመቀጮው እርከን 5 ነው፡፡ (7000)

በዚህ መልኩ ለሁሉም የወንጀል ደረጃዎች የቅጣት መነሻውን ለማወቅ የሚያርፉበት እርከን

ተመልክቷል፡፡

ደረጃ ለወጣላቸው ወንጀሎች ቅጣት አወሳሰን ዝርዝር አሰራር ማሳያ

ቅጣቱ የሚወሰንበት ቅደም ተከተል

1.  ጥፋተኛ ተብሎ ሲወሰን ጥፋተኛ ተብሎ የተወሰነበት ድንጋጌም የሚታወቅ ስለሆነ፣ ለወንጀሉ ከወጡት የወንጀል ደረጃዎች አንጻር ደረጃው ይለያል፡፡

2.  ለወንጀል ደረጃው የተቀመጠው የቅጣት እርከን ይለያል፡፡

3.  በእርከኑ ውስጥ ዳኛው ቅጣቱን ይወስናል፡፡

በስልጣን አለአግባብ መገልገል የሚፈጸም ወንጀልን በተመለከተ

በመመሪያው መሰረት ዳኛው በወንጀል ህጉ አንቀጽ 407 ቅጣት ለመወሰን ከግምት የሚያስገባቸው ሶስት መሰረታዊ ጉዳዮች ናቸው፡፡ እነርሱም፣ የአጥፊው የስልጣን ደረጃ፣ በወንጀሉ ምክንያት የደረሰ ጥቅም ወይም ጉዳት እና ወንጀሉ የተፈጸመበት አላማ ናቸው፡፡

ምሳሌ 1.

በ407(1) መሰረት ጥፋተኛ የተባለው ሰው የስልጣን ደረጃው የመምሪያ ሀላፊ ሲሆን፣ በወንጀሉ ምክንያት ያገኘው የማይገባ ጥቅም 30000 ብር ነው፡፡

የዚህን ወንጀል አድራጊ ቅጣት ለመወሰን የመጀመሪያው ጥያቄ የስልጣን ደረጃው ምንድነው የሚል ነው፡፡ የስራ ሀላፊነቱ የመምሪያ ሀላፊ ስለሆነ መካከለኛ ባለስልጣን በሚለው ላይ ይወድቃል፡፡

የተገኘው ጥቅም ብር 30000 ስለሆነ መካከለኛ ጥቅም ወይም ጉዳት በሚለው ስር ይወድቃል፡፡ (ተከሳሽ በወንጀሉ ምክንያት ያገኘውን ጥቅም በገንዘብ ተምኖ ማስቀመጥ የማይቻል ከሆነ ዝቅተኛ ጥቅም በሚለው ካታጎሪ ውስጥ ይወድቃል፡፡)

በሶስተኛ ደረጃ የሚጠየቀውና የሚጣራው ወንጀሉን የፈጸመው በምን አላማ ነው የሚለው ነው፡፡ በመመሪያው መሰረት ሁለት መስፈርቶች አሉ፡፡ ወንጀሉን የፈጸመው በችግር ወይም በተጽእኖ ከሆነ ዝቅተኛው ካታጎሪ ውስጥ ሲወድቅ ከዚህ ውጭ ከሆነ ከባድ አላማ በሚለው ውስጥ ይወድቃል ማለት ነው፡፡

በመመሪያው እንደተመለከተው ወንጀሉን የፈጸመው በችግር ወይም በተጽአኖ መሆኑን የሚያስረዳ ማስረጃ ከሌለ ከባድ አላማ እንዳለ እንደሚቆጠር ተመልክቷል፡፡

በዚህ ጉዳይ ወንጀል አድራጊው በችግር ወይም በተጽእኖ ወንጀሉን ለመፈጸሙ የሚያስረዳ ማስረጃ የለም፡፡ ስለሆነም የተፈጸመበት አላማ ከባድ አላማ ነው ማለት ነው፡፡

ከእነዚህ በመነሳት ወንጀለኛው (መካከለኛ ስልጣን ነው/ መካከለኛ ጥቅም ወይም ጉዳት ያገኘ ነው/ በከባድ አላማ የፈጸመ ነው፡፡ )

የእስራት ቅጣትን በተመለከተ፣

·  በእነዚህ መለያዎች መሰረት በመመሪያው አባሪ ሶስት ከ407 አንጻር በተቀመጡት በየትኛው የወንጀል ደረጃ ውስጥ እንዳለ እንመለከታለን፡፡ በዚህ መሰረት በ407(1) ውስጥ በወንጀል ደረጃ 6 እናገኘዋለን፡፡

·    በዚህ የወንጀል ደረጃ 6- እስራትን በተመለከተ ቅጣቱ የሚወድቀው እርከን 23 ላይ እንደሆነ በአባሪ ሶስት አራተኛው ኮለም (አምድ) ላይ ተመልክቷል፡፡ ስለሆነም የቅጣት እርከኑ ተለየ ማለት ነው፡፡

·        በእርከን 23 የቅጣት ሬንጅ (ፍቅድ ስልጣን) ከ 6 አመት እስከ 7 አመት ከ2 ወር ነው፡፡

·   ዳኛው በዚህ ሬንጅ ውስጥ የቤተሰብ አስተዳዳሪነቱን፣ የኑሮውን ሁኔታ ወዘተ ከግምት በማስገባት ቅጣቱን ይወስናል፡፡ በዚህ ጉዳይ ቅጣቱን ለምሳሌ 6 አመት ብሎ ሊወስን ይችላል፡፡

የገንዘብ መቀጮን በተመለከተ፣

· የገንዘብ መቀጮን በተመለከተም በወንጀል ህጉ ከተቀመጠው አንጻር እንዴት እንደሚወሰን በመመሪያው ተመልክቷል፡፡

·      ወንጀል አድራጊው የወንጀል ደረጃው በ407(1) ደረጃ 6 ላይ ነው፡፡ ለዚህ በአባሪ ሶስት የተመለከተው የመቀጮው እርከን 6 ነው፡፡

·        የመቀጮ እርከን 6 ጣሪያው እስከ ብር 10000 ድረስ ነው፡፡

·  ዳኛው ከዚህ ጣሪያ ሳያልፍ ቅጣቱን ይወስናል ማለት ነው፡፡ ለምሳሌ ብር 8000 ብሎ ሊወስን ይችላል፡፡

·        ይሁንና መቀጮ ሲወሰን ታሳቢ የሚደረጉ በርካታ ምክንያቶች ያሉ ስለሆነ መቀጮውን ላይወስንም ይችላል፡፡

የተፈጸመበት አላማ ከባድ ተብሎ በመመሪያው ከተጠቀሰውም በላይ በሆነ ጊዜ ቅጣቱ እንዴት ይወሰናል?

በመመሪያው እንደተመለከተው ከአላማው አንጻር ከባድ አላማ በላይም ሆኖ ዳኛው ቢያገኘው ማለትም ለምሳሌ ወንጀሉ የተፈጸመው የሀገር ምስጢርን ለሌላ አገር ለማሳለፍ ከሆነ፣ በአንቀጽ 407 መሰረት የተፈጸመበት አላማ ቅጣቱን እንደሚያከብደው ያስቀመጠ ስለሆነ በ407(1) ውስጥ ይወድቅ የነበረው በ407(2) ውስጥ ይወድቃል ማለት ነው፡፡

በ407(2) ውስጥ የነበረው ከአንድ በላይ ማክበጃ ምክንያቶች ተሟልተው የሚገኙበት ስለሆነ አላማው ከባድ አላማ ከተባለውም በላይ ከሆነ ከአንድ በላይ ማክበጃ ተደራርበው ስለሚገኙ በ407(3) ውስጥ ይወድቃል ማለት ነው፡፡ ስለሆነም የወንጀል ደረጃው ከዚህ በታች በተመለከተው መሰረት ይስተካከላል ማለት ነው፡፡  

·  የስልጣን ደረጃው ዝቅተኛ/ የተገኘው የጥቅም መጠን ዝቅተኛ/ የተፈጸመበት አላማ ከባድ አላማ ከተባለው በላይ ከሆነ በአንቀጽ 407(2) ደረጃ 7 ይሆናል፡፡

·        የስልጣን ደረጃው መካከለኛ/የተገኘው ጥቅም መጠን ዝቅተኛ/ የተፈጸመበት አላማ ከባድ አላማ ከተባለው በላይ ከሆነ በአንቀጽ 407(2) ደረጃ 8 ይሆናል፡፡

·     የስልጣን ደረጃው ዝቅተኛ/ የተገኘው የገንዘብ መጠን መካከለኛ ከሆነ/ የተፈጸመበት አላማ ከባድ አላማ ከተባለው በላይ ከሆነ በአንቀጽ 407(2) ደረጃ 9 ይሆናል፡፡

·        የስልጣን ደረጃው መካከለኛ/የተገኘው ጥቅምም መካከለኛ ከሆነ/ የተፈጸመበት አላማ ከባድ አላማ ከተባለው በላይ ከሆነ በአንቀጽ 407(2) ደረጃ 10 ይሆናል፡፡

·   በ407(2) በደረጃ 1 እና 2 ውስጥ የሚወድቀው ከአላማው አንጻር ሌላ ተደራቢ ማክበጃ ምክንያት በመኖሩ በ407(3) ደረጃ 11 ውስጥ የሚወድቅ ይሆናል፡፡

·  በ407(2) በደረጃ 3 እና 4 ውስጥ የሚወድቀው ደግሞ ከአላማው አንጻር ሌላ ተደራቢ ማክበጃ ምክንያት በመኖሩ በ407(3) ደረጃ 12 ውስጥ የሚወድቅ ይሆናል፡፡

በሰው አካልና ጤንነት ላይ የሚፈጸም ወንጀልን በተመለከተ

በሰው አካልና ጤንነት ላይ የሚፈጸሙ ወንጀሎችን በተመለከተ የወንጀል ህጉ ድንጋጌዎች ከ555-560 ድረስ ናቸው፡፡ እነዚህ ቀላል የአካል ጉዳት እና ከባድ የአካል ጉዳት በሚል የተከፈሉ ናቸው፡፡

በ555 መሰረት ጥፋተኛ ነው ተብሎ በተወሰነበት ሰው ላይ ቅጣት እንዴት ይወሰናል?

ቅጣቱን ለመወሰን ዳኛው ከግምት የሚያስገባው የደረሰው የጉዳት መጠንን እና አጥፊው የሙያ ግዴታ ያለበት መሆኑን መሰረት ባደረገ መልኩ ነው፡፡  ስለሆነም የደረሰው ጉዳት፣ 1) ሊድን የሚችል ነው? 2) ዘላቂ የማይጠፋ ነው? 3) ለህይወቱ ያሰጋዋል? ለሚሉት ጥያቄዎች ምላሹን ያስቀምጣል፡፡

ምሳሌ ሁለት

·        በቀረበው ጉዳይ ላይ በወንጀል ሰለባው ላይ የደረሰው ጉዳት ለህይወቱ የሚያሰጋ ነው፡፡

·        ወንጀል አድራጊው ሙያዊ ግዴታ እንዳለበት ተረጋግጧል፡፡

ስለሆነም ወንጀለኛው ያደረሰው ጉዳት 1) ለህይወቱ የሚያሰጋ ነው እንዲሁም 2) ሙያዊ ግዴታ ያለበት ነው፡፡

·        እነዚህን ሁለት መስፈርቶች ያሟላ የወንጀል ደረጃ 7 ነው፡፡

·        የእስራት ቅጣቱን ለመወሰን ደረጃ 7 በእርከን 27 ላይ ይወድቃል፡፡

·        በእርከን 27 ላይ የቅጣት መነሻና መድረሻው ከ8 አመት ከ5 ወር እስከ 10 አመት ነው፡፡

·  ዳኛው በዚህ እርከን ውስጥ ቅጣቱን ይወስናል ማለት ነው፡፡ ለምሳሌ 9 አመት በሚል ሊወስን ይችላል፡፡

እነዚህ መስፈርቶች በተመሳሳይ በ558 እንዲሁም በ559 መሰረት ቅጣት ለመጣል የሚያገለግሉ ናቸው፡፡ በመካከላቸው ያለው ልዩነት የወንጀል አድራጊው የሞራላዊ ሁኔታ ብቻ በመሆኑ ነው፡፡

አንቀጽ 557 ንኡስ አንቀጽ በጥቅሉ ማቅለያ ነው፡፡

ስለሆነም በ557 (1) ከተመለከቱት ማቅለያዎች ተሟልተው ከሆነ ዳኛው ቅጣቱን ለመወሰን በሰንጠረዡ ወደተቀመጠው መስፈርት መሄድ ብቻ ነው የሚያስፈልገው፡፡

የወንጀል ደረጃዎቹ ተመሳሳይ ናቸው፡፡ የቅጣት እርከኑን ለመወሰን ብቻ ነው ወደ557 የሚሄደው፡፡

ስለሆነም ከዚህ በላይ የተመለከትነው ምሳሌ ማለትም

·        የደረሰው ጉዳት ለህይወቱ የሚያሰጋ ከሆነ እና ሙያዊ ግዴታ እያለበት ከሆነ የወንጀል ደረጃው 6 ነው፡፡

·        በዚህ ደረጃ ላይ ያለ የሚወድቅበት  የቅጣት እርከን 10 ለመቀጮ ደግሞ እርከን 4 ነው፡፡

·      እርከን 10 ቅጣቱ ከ1 አመት ከ6 ወር እስከ 1 አመት ከ10 ወር ነው፡፡ ዳኛው በዚህ ውስጥ ይወስናል ማለት ነው፡፡

·  የመቀጮ እርከን 4 ጣሪያው እስከ ብር 5000 ነው፡፡ ስለሆነም ዳኛው ከዚህ ባልበለጠ መቀጮውን ይወስናል ማለት ነው፡፡

በ557 ውስጥ ያሉት ማቅለያዎች ቢኖሩም በንኡስ አንቀጽ 2 በተመለከተው መሰረት ተጎጂው ፈቃዱን ቢሰጥም ተጎጂው እሺታውን የሰጠው የሚያስከትለውን ውጤት የማይረዳ መሆኑን መረዳት ከተቻለ በ557(1) መሰረት ከተደረሰበት የቅጣት እርከን 7 በመጨመር ቅጣቱ ይወሰናል ማለት ነው፡፡ በዚህ መሰረትም

1.  ደረጃ 1 የቅጣት እርከኑ 5 (ከ6 ወር-9 ወር) የነበረው የቅጣት እርከኑ 12 (ከ2 አመት-2 አመት ከ6ወር) ይሆናል፡፡

2.  ደረጃ 2 የቅጣት እርከኑ 6 (ከ8ወር- 1 አመት ) የነበረው የቅጣት እርከኑ 13 (ከ2 አመት ከ3 ወር-2 አመት ከ9 ወር) ይሆናል፡፡

3.  ደረጃ 3 የቅጣት እርከኑ 7 (ከ1 አመት-1 አመት ከ3 ወር) የነበረው የቅጣት እርከኑ 14 (ከ2 አመት ከ6 ወር- 3 አመት ይሆናል፡፡

4.  ደረጃ 4 የቅጣት እርከኑ 8 (ከ1 አመት ከ2 ወር -1 አመት ከ6 ወር) የነበረው የቅጣት እርከኑ 15 (ከ2 አመት ከ9 ወር-3 አመት ከ3 ወር ይሆናል)

5.  ደረጃ 5 የቅጣት እርከኑ 9(ከ1 አመት ከ4 ወር-1 አመት ከ8 ወር) የነበረው የቅጣት እርከኑ 16 (ከ3 አመት-3 አመት ከ7 ወር ይሆናል)

6.  ደረጃ 6 የቅጣት እርከኑ 10 ( ከ1 አመት ከ6 ወር-1 አመት ከ10 ወር) የነበረው የቅጣት እርከኑ 17 (ከ3 አመት ከ3 ወር-3 አመት ከ11 ወር ይሆናል፡፡

7.  ደረጃ 7 የቅጣት እርከኑ 11 (ከ1 አመት ከ8 ወር-2 አመት ከ2 ወር) የነበረው የቅጣት እርከኑ 18 (ከ3 አመት ከ7 ወር-4 አመት ከ4 ወር) ይሆናል፡፡ ይሁንና ተጨማሪው 4 ወር በህጉ ከተቀመጠው ጣሪያ በላይ ስለሆነ ቅጣቱ ከ4 አመት አይበልጥም ማለት ነው፡፡

በወንጀል ህጉ 556 መሰረት ቅጣቱን ለመወሰን ዳኛው ከግምት የሚያስገባቸው የሚከተሉትን ነው፡፡

በድንጋጌው ቅጣቱን ለመወሰን ከግምት የሚገቡ በድንጋጌው ያሉ ሶስት መስፈርቶች አሉ፡፡

1.  የደረሰው ጉዳት በ555 ከተመለከቱት ውጭ መሆኑ ታሳቢ ባደረገ መልኩ በ556 መሰረት ጥፋተኛ ተብሎ ስለሚወሰን እናም በድንጋጌው ያሉት ማክበጃዎች ከሌሉ ደረጃ 1 ሆኖ በቅጣት እርከን 2 ውስጥ ስለሚወድቅ ቅጣቱ ከ10 ቀን እስከ ሶስት ወር ባለው ጊዜ ውስጥ ይወሰናል፡፡

2.  ከዚህ ሌላ ቅጣቱን ለመወሰን ታሳቢ የሚደረጉት የሚከተሉት መስፈርቶች ናቸው፡፡ 1) ጉዳት ለማድረስ መሳሪያ መጠቀም አለመጠቀሙ፣ 2) የሙያ ወይም ሌላ ግዴታን በመተላለፍ እንደሆነ፣ 3) ተጎጂው በሽተኛ፣ ደካማ ወይም ራሱን መከላከል የማይችል እንደሆነ ናቸው፡፡

3.  ስለሆነም ዳኛው ቅጣቱን ለመወሰን ወንጀል አድራጊው መሳሪያ መጠቀም አለመጠቀሙ፣ የሙያ ግዴታ ያለበት መሆን አለመሆኑን እና ተጎጂው በሽተኛ፣ ደካማ ወዘተ መሆኑን ከግምት በማስገባት ቅጣቱን ይወስናል ማለት ነው፡፡

ለምሳሌ ወንጀል አድራጊው መሳሪያ ተጠቅሟል፣ ተጎጂው በሽተኛ ወይም ራሱን መከላከል የማይችል ነው፡፡ ይሁንና ወንጀል አድራጊው የሙያ ግዴታ የለበትም፡፡

ስለሆነም ሁለቱ ማክበጃዎች ተሟልተዋል ማለት ነው፡፡

ሁለት ማክበጃዎች ተሟልተው ሲገኙ ድርጊቱ የሚወድቀው በወንጀል ደረጃ 3 ላይ ነው፡፡

የወንጀል ደረጃ 3ትን በተመለከተ የተቀመጠው የቅጣት እርከን ለእስራቱ እርከን 7 ሲሆን፣ ለገንዘብ መቀጮው እርከን 5 ነው፡፡

እርከን 7 ቅጣቱ ከ1 አመት እስከ 1 አመት ከሶስት ወር ነው፡፡ ስለሆነም ዳኛው በዚህ ሬንጅ ወይም ፍቅድ ስልጣን ውስጥ ቅጣቱን ይወስናል ማለት ነው፡፡

የገንዘብ መቀጮውን በተመለከተ እርከን 5 እስከ ብር 7000 ድረስ ነው፡፡ ስለሆነም በወንጀል ህጉ አንቀጽ 90 መሰረት ያሉትን መስፈርቶች መሰረት በማድረግ ከብር 7000 ሳይበልጥ መቀጮውን ይወስናል ማለት ነው፡፡

የስርቆት ወንጀልን በሚመለከት የቅጣት አወሳሰን

የስርቆት ወንጀልን በሚመለከት በ665 እና በ669 መሰረት የተለያዩ መስፈርቶች ቅጣቱን ለመወሰን ይውላሉ፡፡

በ665 መሰረት ቅጣት አወሳሰን

በ665 መሰረት ጥፋተኛ የተባለ ከሆነ፣ ደረጃውን ለመወሰን ከግምት የሚገባው በስርቆት ወንጀሉ የተገኘው ጥቅም መጠን ነው፡፡ ከዚህ አንጻር ደረጃው ይወሰናል ማለት ነው፡፡

1.  የገንዘብ መጠኑ እስከ ብር 100 ከሆነ በደንብ መተላለፍ የሚታይ ስለሚሆን በዚህ ድንጋጌ መሰረት ቅጣት አይወሰንም፡፡

2.  የገንዘብ መጠኑ ከብር 100 በላይ እስከ ብር 1000 ከሆነ የወንጀል ደረጃው 1 ሆኖ የቅጣት እርከኑ 2 ይሆናል፡፡

3.  የቅጣት እርከን ሁለት ቅጣቱ ከ10 ቀን-3 ወራት ነው፡፡ በዚህ ውስጥ ዳኛው ቅጣቱን ይወስናል፡፡

4.  ይህንን ወደግዴታ ስራ ወይም ወደመቀጮ ሊቀይረው ይችላል፡፡ ወደግዴታ ስራ ሲቀየር አንድ ቀን እስራት ከአንድ ቀን የግዴታ ስራ (8 ሰአት ጋር) እኩል ነው፡፡ መቀጮው ደግሞ እስከ ብር 500 ድረስ ነው፡፡

5.  የገንዘብ መጠኑ ከብር 1000 በላይ እስከ ብር 2000 ከሆነ ደግሞ የወንጀል ደረጃው 2 የቅጣት እርከኑ 4 ይሆናል፡፡

6.  የቅጣት እርከን 4 የቅጣት መነሻው ከ4 ወር-7 ወር ነው፡፡

7.  ወዘተ

ይሁንና በስርቆት ከተገኘው የገንዘብ መጠን በተጨማሪ የስርቆት ወንጀሉ፣

1.  ወንጀል በተፈጸመበት ሰው የእለት ኑሮ ወይም የድርጅቱ ስራ አደጋ ላይ ከወደቀ ከተቀመጠው እርከን በ2 ደረጃ ያድጋል፡፡ በዚህም መሰረት፣

·        የወንጀል ደረጃው 1 ለሆነው የቅጣት እርከኑ 4 ይሆናል፡፡

·        የወንጀል ደረጃው 2 ለሆነው የቅጣት እርከኑ 6 ይሆናል ማለት ነው፡፡

·        ወዘተ…

2.  የተሰረቀው ንብረት ፈንጂ ተቀጣጣይ ነገር ከሆነ በተመሳሳይ እርከኑ በ2 ደረጃ ያድጋል፡፡ በዚህም መሰረት፣

·        የወንጀል ደረጃው 1 ለሆነው የቅጣት እርከኑ 4 ይሆናል፡፡

·        የወንጀል ደረጃው 2 ለሆነው የቅጣት እርከኑ 6 ይሆናል ማለት ነው፡፡

ወዘተ…

3.  በዚህ መመሪያ መሰረት እነዚህ ቅጣቱን የሚያከብዱ ሁኔታዎች ተሟልተው ሲገኙ የሚያስጨምሩት የእርከን መጠን ይደመራል ማለት ነው፡፡ ለምሳሌ፣

·    ወንጀሉ በተሰረቀው ሰው ወይም ድርጅት ስራ አደጋ ላይ የጣለ ከሆነ (2 እርከን ጭማሪ) እና የተሰረቀው ንብረት ፈንጂ ወይም ተቀጣጣይ ከሆነ (2 እርከን ጭማሪ) በድምሩ 4 እርከን ያስጨምራል ማለት ነው፡፡

·        ስለሆነም የወንጀል ደረጃው 1 ለሆነው የቅጣት እርከኑ 6 ይሆናል፡፡

·        የወንጀል ደረጃው 2 ለሆነው የቅጣት እርከኑ 8 ይሆናል፡፡

·        ወዘተ

በ669 መሰረት ቅጣት አወሳሰን፣

በዚህ ድንጋጌ መሰረት ዳኛው ቅጣት ለመወሰን የሚጠቀምባቸው መስፈርቶች የሚከተሉት ናቸው፡፡ 1) የገንዘቡ መጠን፣ 2) የተሰረቀው እቃ አይነት፣ 3) ድርጊቱን የፈጸመው አድራጊ ማንነት፣ 4) የወንጀል አፈጻጸሙ ነው፡፡

ስለሆነም በ669 መሰረት ጥፋተኛ ነው ተብሎ ከተወሰነ በኋላ ቅጣቱ ሲወሰን ከተራ ቁጥር 2 እስከ ተራ ቁጥር 4 ያሉት  ማክበጃዎች ስለሆኑ በዚህ ደረጃ አንድ ማክበጃ፣ ሁለት ማክበጃ ወይም ሶስት ማክበጃ ተብለው ተለይተዋል፡፡

ምሳሌ

1.  ወንጀል አድራጊው የሰረቀው ብር 2000 የሚያወጣ ነው፡፡

2.  የተሰረቀው እቃ አይነት በ669 (1) ውስጥ ከተዘረዘሩት ዝርዝሮች ውስጥ የሚካተት አይደለም፡፡

3.  የወንጀል አድራጊው ማንነት የወኪልነት ስልጣን የተሰጠው ሆኖ በእጁ የገባውን ንብረት ላይ ነው፡፡

4.  በድርጊቱ አፈጻጸም አንጻር በ669(3) ውስጥ የሚወድቅ አይደለም፡፡

ስለሆነም ሁለት ነገሮች ተለይተዋል፡፡

1.  የገንዘቡ መጠን ብር 2000 ይገመታል፡፡

2.  አንድ ማክበጃ ተሟልቷል፡፡

ስለሆነም በ669 መሰረት እስከ ብር 2000 ሆኖ አንድ ማክበጃ የተሟላ ከሆነ የወንጀል ደረጃው 2 ነው፡፡

በ669 የወንጀል ደረጃው 2 የሆነ የመነሻ ቅጣት እርከኑ 9 ነው፡፡

የቅጣት እርከን 9 ቅጣት ከ1አመት ከ4 ወር- 1 አመት ከ8 ወር ነው፡፡ ስለሆነም ዳኛው በዚህ ማእቀፍ ውስጥ ቅጣቱን ይወስናል ማለት ነው፡፡

የውንብድና ወንጀሎችን በተመለከተ ቅጣት አወሳሰን፣

በ670 መሰረት ቅጣት አወሳሰን

የውንብድና ወንጀል ጥፋተኛ መሆኑ ከተረጋገጠ በኋላ ቅጣቱን ለመወሰን ዳኛው ከግምት የሚያስገባው ሁለት መስፈርቶችን ነው፡፡ እነርሱም፣

1.  በወንጀሉ ለማግኘት የተፈለገው የንብረት መጠን ግምት፣ (ይህ ከዝቅተኛ እስከ ከፍተኛ ድረስ በገንዘብ ግምት ተለይቶ ተቀምጧል፡፡

2.  የሀይል አጠቃቀሙ፡፡ ይህንን በተመለከተ ሀይል የተጠቀመው እንዴት ነው ለሚለው ሶስት መስፈርቶች ተዘጋጅተዋል፡፡ እነርሱም 1) መሳሪያ ሳይዝ ከሆነ ዝቅተኛ፣ 2) መሳሪያ ይዞ ከሆነ መካከለኛ፣ 3) የጦር መሳሪያ ይዞ ከሆነ ደግሞ ከፍተኛ ይባላል ማለት ነው፡፡

ምሳሌ 1

1.  ወንጀል አድራጊ ብር 8000 የሚገመት ገንዘብ ወስዷል፡፡

2.  የሀይል ተግባሩ የተፈጸመው መሳሪያ በመያዝ ነው፡፡ (መካከለኛ የሚባል የሀይል አጠቃቀም ነው)

እነዚህ ሁለት መስፈርቶች ተሟልተው የሚገኙበትን በሰንጠረዡ ስንመለከት የምናገኘው በደረጃ 3 ነው፡፡

ደረጃ 3 ደግሞ የቅጣት እርከኑ 11 ነው፡፡

በቅጣት እርከን 11 ደግሞ ቅጣቱ ከ1 አመት ከ8 ወር -2 አመት ከ2 ወር ነው፡፡ ስለሆነም ዳኛው በዚህ ውስጥ ቅጣቱን ይጥላል ማለት ነው፡፡

ምሳሌ 2

1.  ወንጀል አድራጊው ብር 8000 የሚገመት ገንዘብ ወስዷል፡፡

2.  ወንጀሉ ሲፈጸም የሀይል ተግባሩን ለመፈጸም የጦር መሳሪያ ይዞ ነው፡፡

እነዚህ ሁለት መስፈርቶች ተሟልተው ሲገኙ በ670 መሰረት የወንጀል ደረጃው ደረጃ 4 ውስጥ ይወድቃል፡፡

ደረጃ 4 የቅጣት እርከኑ 13 ነው፡፡

የቅጣት እርከን 13 የቅጣት መነሻ ከ2 አመት ከ3 ወር- 2 አመት ከ9 ወራት ነው፡፡ ስለሆነም ዳኛው በዚህ ሬንጅ ውስጥ ቅጣቱን ይወስናል ማለት ነው፡፡

በ671 መሰረት የቅጣት አወሳሰን

በዚህ መሰረት ቅጣት ለመወሰን የተቀመጡ መስፈርቶች አሉ፡፡ እነርሱም፣

1.  የገንዘብ መጠኑ፣

2.  ወንጀሉ በቡድን መፈጸሙ ወይም የተጠቀመበት መሳሪያ ናቸው፡፡

ምሳሌ ቁ.1.

1.  የገንዘብ መጠኑ እስከ ብር 2000 ከሆነ

2.  ወንጀሉ በቡድን የተፈጸመ ከሆነ

በ671- ደረጃ 1 ላይ ይወድቃል፡፡ ይህም በቅጣት እርከን 21 ላይ ይወድቃል ማለት ነው፡፡

ምሳሌ ቁ.2

1.  የገንዘብ መጠኑ እስከ ብር 2000 ከሆነ

2.  የሀይል ተግባሩን ለመፈጸም ጉዳት የሚያደርስ መሳሪያ ተጠቅሞ የአካል ጉዳት ያደረሰ ከሆነ፣

በደረጃ 2 ውስጥ ይወድቃል፡፡ የቅጣት እርከኑም 22 ነው፡፡

ምሳሌ ቁ. 3

1.  የገንዘብ መጠኑ እስከ ብር 2000 ከሆነ

2.  ድርጊቱን ለመፈጸም የጦር መሳሪያ የተጠቀመ ከሆነና የአካል ጉዳት ያደረሰ ከሆነ

በደረጃ 3 ውስጥ ይወድቃል፡፡ የቅጣት እርከኑም 23 ይሆናል ማለት ነው፡፡

ደረጃ ላልወጣላቸው ወንጀሎች የቅጣት አወሳሰን

ጥፋተኛነቱ ከተረጋገጠ በኋላ ዳኛው የሚያደርገው የሚከተለውን ነው፡፡

1.  በወንጀል ድንጋጌው ከተቀመጠው መስፈርት አንጻር ወንጀሉን ዝቅተኛ፣ መካከለኛ ወይም ከባድ ብሎ ይለያል፡፡ ለዚህም ምክንያቱን ያስቀምጣል፡፡

2.  በወንጀል ህጉ የተቀመጠውን ቅጣት ከመነሻው እስከ መድረሻው ለአራት እኩል ይከፍላል፡፡ (እርከን 1፣ እርከን 2፣ እርከን 3 እና እርከን 4 ይባላሉ፡፡)

3.  በመቀጠል ለዝቅተኛው እርከን አንድ ውስጥ ቅጣት ይወስናል፣ ለመካከለኛው እርከን ሁለት ውስጥ ቅጣት ይወስናል፣ ለከባዱ እርከን ሶስት ውስጥ ቅጣት ይወስናል፡፡

4.  ከዚህ በመቀጠል፣ የወሰነው ቅጣት በአባሪ አንድ በተያያዘው ሰንጠረዥ የሚወድቅበትን ዝቅተኛ እርከን ይለይና የተቀጣበትን እርከን ያስቀምጣል፡፡ (ማክበጃና ማቅለያ ምክንያቶች ከሌሉ ይህ አያስፈልግም፡፡)

ምሳሌ

1.     ወንጀሉ የተፈጸመው አስገድዶ መድፈር ሲሆን፣ በ620 (1) መሰረት ጥፋተኛ ተብሏል፡፡

2.     በ620 (1) መሰረት ቅጣቱ ከ5 አመት እስከ 15 አመት ነው፡፡

3.     ዳኛው ከተፈጸመው የአስገድዶ መድፈር ወንጀል አንጻር፣ ለምሳሌ በወንጀሉ ምክንያት የወንጀሉ ሰለባ የሆነችው ሴት የምታውቀውና የምታምነው በመሆኗ እናም ወንጀሉ ሊፈጸምባት ሲሞከር ባደረገችው መከላከል ሀይል በመጠቀም ቀላል የአካል ጉዳት የደረሰባት በመሆኑ ወንጀሉን የሚያከብደው ስለሆነ ‹መካከለኛ› አፈጻጸም ተብሎ ተሰይሟል በማለት ምክንያቱን ያስቀምጣል፡፡

4.     በመቀጠል ከአምስት አመት እስከ አስራ አምስት አመት ያለው ልዩነት 10 አመት ነው፡፡ ይህ ለአራት ሲካፈል እያንዳንዱ ሁለት አመት ከ6 ወር ይሆናል፡፡ ስለሆነም

·        እርከን አንድ-- ከ5 አመት እስከ 7 አመት ከ6 ወር

·        እርከን ሁለት-- ከ7 አመት ከ6 ወር እስከ 10 አመት

·        እርከን ሶስት-- ከ10 አመት እስከ 12 አመት ከ6 ወር

·        እርከን አራት ከ12 አመት ከ6 ወር እስከ 15 አመት ይሆናል፡፡

5. ዳኛው መካከለኛ የወንጀል አፈጻጸም በማለት የመደበው ስለሆነ የሚወድቀው በእርከን 2 ውስጥ ነው፡፡

6.  እርከን ሁለት ከ7 አመት ከ6 ወር እስከ 10 አመት ነው፡፡ ስለሆነም በዚህ ውስጥ ቅጣቱን ይወስናል ማለት ነው፡፡ ስለሆነም 8 አመት ነው በማለት ወስኗል እንበል፣

7. 8 አመት እስራት እርከን 25 እና 26 ውስጥ ይወድቃል፡፡

8. መመሪያው ዝቅተኛውን እርከን እንዲመረጥ ስለሚያዝ እርከን 25 ይመረጣል ማለት ነው፡፡ (ማክበጃ እና/ወይም ማቅለያ ምክንያቶች ካሉ ለማክበድ ወይም ለማቅለል)

የቅጣት ማክበጃና ማቅለያ በሚኖርበት ጊዜ የቅጣት አሰላል፣

ዳኛው መነሻ ቅጣቱን ከወሰነ በኋላ የቅጣት ማክበጃዎች ሲኖሩ ምን ማድረግ እንዳለበት እንዲሁም የቅጣት ማቅለያ ሲኖር ምን ማድረግ እንዳለበት በመመሪያው ተቀምጧል፡፡

ጠቅላላ ማክበጃና ማቅለያ በሚኖርበት ጊዜ የቅጣት አሰላል፣

ጠቅላላ ማክበጃዎችን በሚመለከት፣

በመመሪያው እንደተመለከተው፣

1.  በወንጀል ሕጉ አንቀጽ 84 በአምስት ንኡሳን አንቀጾች የተቀመጡት ምክንያቶች እያንዳንዳቸው እንደአንድ ማክበጃ ምክንያቶች ተወስደዋል፡፡ ማለትም በዝርዝሩ ውስጥ ከተመለከቱት ሁሉም ቢሟሉም፣ በከፊል ቢሟሉም አንዱ ብቻ ቢሟላም እንደአንድ ማክበጃ ምክንያት የሚወሰድ ነው፡፡

2.  በዚህ ማክበጃ ምክንያት መሰረት በማድረግ ቅጣቱ የሚከብደው በአንድ የቅጣት እርከን ነው፡፡

3.  ስለሆነም በሚኖረው የማክበጃ ቁጥር መሰረት ቅጣቱ ይከብዳል ማለት ነው፡፡

ምሳሌ ቁ 1

1.  የተፈጸመው ወንጀል ከባድ የአካል ጉዳት ማድረስ ነው፡፡ (አንቀጽ 555)፡፡

2.  የተፈጸመው ወንጀል ደረጃ 6 ሲሆን የቅጣት እርከን 23 ነው እንበል፡፡

3.  በማስረጃ ተረጋግጠው የቀረቡ የቅጣት ማክበጃዎች፣

·        በስግብግብነት፣

·        በተለየ ክፋት ወይም ጨካኝነት

·        የጦር መሳሪያ በመጠቀም ከሆነ

4.  ከዚህ በላይ በተመለከተው መሰረት የተዘረዘሩት ምክንያቶች ሶስት ቢሆኑም በማክበጃነት ያሉት ምክንያቶች 2 ናቸው፡፡ (ስግብግብነትና የተለየ ክፋት ወይም ጨካኝነት በአንድ ድንጋጌ ውስጥ የተመለከቱ በመሆናቸው)

5.  እነዚህ ምክንያቶች ወንጀሉን ለማቋቋምና መነሻ ቅጣቱን ለመወሰን አገልግለው ከሆነ አሁን በድጋሚ በማክበጃነት አይጠቀሱም፡፡

6.  ስለሆነም ዳኛው በሁለት እርከን ወደላይ ቅጣቱን ከፍ ያደርጋል ማለት ነው፡፡ እርከን 25 ይሆናል ማለት ነው፡፡

ጠቅላላ ማቅለያዎችን በሚመለከት፣

1.     በቀላል እስራት ለሚያስቀጡ በአንድ ማቅለያ አንድ እርከን ይቀንሳል፡፡

2.     የቅጣት መነሻቸው 1 አመት ጽኑ እስራት ለሆነ በእያንዳንዱ ማቅለያ ሁለት እርከን ይቀንሳል፡፡ ይሁንና ከስድስት ወር ጽኑ እስራት በታች አይወርድም፡፡

3.     የቅጣት መነሻቸው ከአንድ አመት ጽኑ እስራት በላይ እስከ 7 አመት ጽኑ እስራት ለሆኑ ለእያንዳንዱ ማቅለያ በ2 እርከን ይቀንሳል፡፡ ይሁንና ከአንድ አመት ጽኑ እስራት በታች አይወርድም፡፡

4.     የቅጣት መነሻቸው ሰባት አመትና ከሰባት አመት በላይ ለሆኑ ወንጀሎች በእያንዳንዱ የቅጣት ማቅለያ ምክንያት ሶሰት እርከን ይቀነሳል፡፡  ይሁንና ከአንድ አመት ጽኑ እስራት በታች አይወርድም፡፡

5.     የቅጣት መነሻቸው እድሜ ልክ ጽኑ እስራት ለሆኑ ወንጀሎች በእያንዳንዱ የቅጣት ማቅለያ ምክንያት ሶስት እርከን ይቀነሳል፡፡ ይሁንና ቅጣቱ ሲቀል ከአስር አመት በታች አይወርድም፡፡

6.     የቅጣት መነሻቸው የሞት ቅጣት ለሆኑ ወንጀለኞች በእያንዳንዱ የቅጣት ማቅለያ ምክንያት አራት እርከን ይቀነሳል፡፡ ይሁንና ቅጣቱ ሲቀል ከሃያ አመት በታች አይሆንም፡፡

ምሳሌ

1.  ጥፋተኛው በቸልተኝነት ሰውን በመግደል ወንጀል በመፈጸም በወንጀል ህጉ አንቀጽ 543 (1) መሰረት ጥፋተኛ ተብሎ ተወስኗል፡፡

2.  ዳኛው የፈጸመው ወንጀል ‹ዝቅተኛ› በሚል የወሰነ ሲሆን፣ ዝቅተኛ ለሆነው ወንጀል መነሻ ቅጣቱን በእርከን አንድ ከ6 ወር እስከ 1 አመት ከ3 ወር ባለው ውስጥ 1 አመት በማለት ወስኗል፡፡

3.  በመመሪያው መሰረት 1 አመት እስራት ቅጣት የሚወድቅበት እርከን 6 እና 7 ሲሆኑ ዝቅተኛው እርከን 6 (ከ8 ወር-1 አመት) እንደሚሆን ታውቋል፡፡

4.  የቀረቡ የማቅለያ ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው፡፡

·        ከዚህ በፊት የነበረው የዘወትር ጸባይ መልካም ነበር፡፡

·        ወንጀሉን ያደረገው ባልታሰበና ድንገተኛ አጋጣሚ ነው፡፡

·        ወንጀሉን ከፈጸመ በኋላ በእውነት በመጸጸት ወንጀል ለደረሰበት አስፈላጊውን እርዳታ አድርጓል፡፡

5.  ከዚህ በላይ እንደተመለከተው ሶስት ምክንያቶች ቢጠቀሱም፣ ሁለቱ በንኡስ አንቀጽ 82(1)(ሀ) ውስጥ የሚካተቱ ስለሆነ እንደ አንድ ማቅለያ ምክንያት ነው የሚታዩት፡፡ ስለሆነም ሁለት ማቅለያ ምክንያቶች አሉት፡፡

6.  ወንጀሉ የሚያስቀጣው በቀላል እስራት ስለሆነ ለእያንዳንዱ ማቅለያ የሚደረገው ቅናሽ አንድ እርከን ነው፡፡ ስለሆነም ለሁለት ማቅለያ በሁለት እርከን ሲቀንስ እርከን 4 (ከ4 ወር-7 ወር) በሚለው ውስጥ ይወድቃል፡፡

7.  ዳኛው ቅጣቱን በዚህ ውስጥ 4 ወር ብሎ ሊወስን ይችላል፡፡ ይህንን ወደግዴታ ስራ ወይም መቀጮ ሊቀይረው ይችላል ማለት ነው፡፡

ልዩ ማክበጃና ማቅለያ ምክንያቶች በሚኖሩበት ጊዜ የቅጣት አሰላል፣

1. ተደራራቢነትን በተመለከተ፣

ተደራራቢ ሆኖ በ184 በተመለከተው መሰረት የሚደመር በሆነ ጊዜ ዳኛው ለእያንዳንዱ ወንጀል ቅጣት መነሻ ካስቀመጠ በኁዋላ እነዚህን በመደመር የሚደርስበት ቅጣት የሚወድቅበት እርከን ላይ ቅጣቱ ይቀመጣል፡፡

ምሳሌ፣

      ጥፋተኛው በአንደኛው ወንጀል 2 አመት፣ በሁለተኛው ወንጀል 3 አመት መነሻ ቅጣት ይወሰናል፡፡

      እነዚህ ሲደመሩ 5 አመት ይሆናል፡፡

      5 አመት በቅጣት እርከን 20 እና 21 ውስጥ ይወድቃል፡፡ ስለሆነም ዝቅተኛው ማለትም እርከን 20 የቅጣት መነሻው የሚያርፍበት እርከን ይሆናል ማለት ነው፡፡

      ከዚህ በመቀጠል በማስረጃ ተረጋግጠው የቀረቡ ጠቅላላ ማክበጃና ማቅለያ ምክንያቶችን መሰረት በማድረግ ቅጣቱ ይሰላል፡፡

ተደራራቢ ጥፋቱ በ187 ንኡስ አንቀጽ አንድ ሁለተኛ ፓራግራፍ ወይም ንኡስ አንቀጽ 2(ለ) ከሆነ፣

      ዳኛው ለከፍተኛው ወንጀል መነሻ ቅጣት ካስቀመጠ በሁዋላ ለከፍተኛው ወንጀል ከተቀመጠው ጣሪያ ሳይበልጥ በሁለት እርከን ያከብዳል፡፡

      ቀጥሎም ጠቅላላ ማክበጃ ምክንያቶችን መሰረት አድርጎ በእያንዳንዱ ምክንያት በአንድ እርከን ያሳድጋል፡፡

2. ደጋጋሚነትን በተመለከተ

      ደጋጋሚ ለሆነው ከአንድ እርከን ጀምሮ እጥፍ እስኪሆን ድረስ ቅጣቱን ያሳድጋል፡፡

      በመቀጠልም ጠቅላላ ማክበጃ ምክንያቶችን መሰረት በማድረግ ቅጣቱን ያከብዳል፡፡

3. ልዩ ማቅለያ ምክንያት በሚኖር ጊዜ

በወንጀል ሕጉ ቅጣትን በመሰለው እንዲያቀል በፈቀደ ጊዜ ፍርድ ቤቱ በዚህ መመሪያ በተመለከተው መሰረት ሳይወሰን ቅጣቱን በማቅለል ይወስናል፡፡

የቅጣት አሰላል ቅደም ተከተል (በማሳያ ምሳሌዎች ተደግፍ የቀረበ፣)

የወንጀል ደረጃ ለወጣላቸው የወንጀል አይነቶች

የወንጀል ቅጣቱ አሰላል ቅደም ተከተል፣

1.  የጥፋተኝነት ውሳኔ ከተሰጠ በኋላ በዚህ መመሪያ በክፍል ሶስት በተመለከተው መሰረት የወንጀሉ ደረጃን ይወስናል፡፡

2.  በመቀጠልም የወንጀሉ ደረጃ የሚወድቅበትን የቅጣት እርከን በአባሪ አንድ ከተያያዘው የቅጣት ሰንጠረዥ ላይ ይለያል፡፡

3.  በመቀጠልም በእርከኑ በተቀመጠው የቅጣት መነሻና መድረሻ መካከል ባለው ፍቅድ ስልጣን (range) ውስጥ መነሻ ቅጣት ይወስናል፡፡

4.  በማስረጃ የተረጋገጡ ልዩ የቅጣት ማክበጃ ምክንያቶች ካሉ በዚህ መመሪያ መሰረት ቅጣቱን አክብዶ ቅጣቱ የሚደርስበትን እርከን በማስቀመጥ ቅጣቱን ይወስናል፡፡

5.  በመቀጠል በማስረጃ በተረጋገጡ ጠቅላላ ማክበጃ ምክንያቶች መሰረት እርከኑን በመጨመር ቅጣቱን ይወስናል፡፡

6.  በማስረጃ በተረጋገጡ ማቅለያ ምክንያቶች መሰረት የሚቀነሰውን እርከን በመለየት ወርዶ እርከኑ የሚያርፍበትን በመለየት ቅጣቱን ይወስናል፡፡

7.  የሚጣለው የእስራት ቅጣት እስከ ስድስት ወር ወይም ከስድስት ወር በታች በሚሆንበት ጊዜ በዚህ መመሪያ ተያይዞ በሚገኘው የቅጣት እርከን ሰንጠረዥ መሰረት በግዴታ ስራ እንዲለወጥ ሊወስን ይችላል፡፡

8.  በቅጣት ማቅለያ ጊዜ የእስራት ቅጣትን ወደ መቀጮ መቀየር እንደሚቻል በህጉ በተደነገገው መሰረት ወደመቀጮ ሲቀየርም በዚህ መመሪያ መሰረት ይሆናል፡፡

ምሳሌ 1

      ጥፋተኛው የወ/ሕ አንቀጽ 665 በመጣስ ብር 3000 የሚያወጣ ንብረት በመስረቅ ተረጋግጦበታል፡፡

      ሁለት ማክበጃ ምክንያቶች መኖራቸው ተረጋግጣል፡፡

      ሶስት ማቅለያ ምክንያቶች መኖራቸው ተረጋግጣል፡፡

የቅጣት አወሳሰን ስርአት፣

1.  በወንጀሉ ከተገኘው ጥቅም በ665 ደረጃ 3 ውስጥ ይወድቃል፡፡ ደረጃ 3 በቅጣት እርከን 6 ውስጥ የሚወድቅ ነው፡፡

2.  የቅጣት እርከን 6 ቅጣት (ከ8 ወር-1 አመት ነው)

3.  ዳኛው በዚህ ሬንጅ ውስጥ መነሻ ቅጣቱን ይወስናል፡፡ ለምሳሌ 10 ወር ሊሆን ይችላል፡፡

ሁለት ማክበጃ ምክንያቶች በመኖራቸው እርከኑን

በሁለት ያሳድጋል፡፡  ስለሆነም

4.  እርከን 6 የነበረው እርከን 8 ይሆናል (ከ1 አመት ከ2 ወር- 1 አመት ከ6 ወር)

ሶስት ማቅለያ ምክንያቶች ስላሉ እርከኑን በሶስት

ሲቀንስ እርከን 5 ላይ ይወድቃል፡

5.  እርከን 5 (ከ6 ወር--- 9 ወር)

6.  በእርከኑ ውስጥ ቅጣቱን ይወስናል፡፡ ለምሳሌ 8 ወር በማለት ዳኛው ሊወስን ይችላል ማለት ነው፡፡

ምሳሌ 2፣

ጥፋተኛው በውንብድና ወንጀል 471 ጥፋተኛ ሆኖ

ተገኝቷል፡፡

      ጉዳት የሚያደርሱ መሳሪያዎችን በመያዝ እገልሀለሁ ብሎ አስፈራርቶ የአካል ጉዳት አድርሳል፡፤

      የተገኘው ጥቅም ብር 1500 ነው፡፡

እንደገና 10000 በማታለል ወንጀል 690 ጥፋተኛ ሆኖ

ተገኝቷል፡፡

      አንድ ማክበጃ ምክንያት እና 3 ማቅለያ ምክንያቶች መኖራቸው ተረጋግጣል፡፡

      በውንብድና ከተፈጸመው ጥፋት አንጻር በ671 ደረጃ 2 ውስጥ ይወድቃል፡፡

      የደረጃ ሁለት የቅጣት እርከን ደግሞ 22 ነው፡፡

      የቅጣት እርከን 22 ቅጣት መነሻና መድረሻ (ከ5 አመት ከ6 ወር- 6 አመት ከ7 ወር ነው)

      ዳኛው በዚህ ውስጥ ሲወሰን 6 አመት ይሆናል ብሎ ወስናል እንበል፡፡

      ለማታለል ወንጀል ከገንዘቡ መጠን አንጻር ደረጃ 4 ውስጥ ይወድቃል፡፡

      ደረጃ 4 ማታለል ለእስራት ቅጣት እርከን 8 ውስጥ ነው፡፡ (ከ1 አመትከ2 ወር - 1 አመት ከ6 ወር)፡፡

      ዳኛው እንበል 1 አመት ከ3 ወር ቅጣት አስቀመጠ፡፡

      ለውንብድና ወንጀል የተቀመጠው መነሻ 6 አመትና የማታለሉ 1 አመት ከ3 ወር ሲደመር 7 አመት ከ3 ወር ይመጣል፡፡

      7 አመት ከ3 ወር የሚወድቅበት እርከን 24 እና 25 ናቸው፡፡

      ዝቅተኛው ስለሚመረጥ እርከን 24 ይሆናል (ለ6 አመት ከ6 ወር- 7 አመት ከ8 ወር፡፡

ጠቅላላ ማክበጃና ማቅለያ ምክንያቶች ከዚህ ቀጥሎ እንደሚከተለው ይሰላሉ፡፡

      አንድ ማክበጃ ምክንያት በመኖሩ በአንድ እርከን ሲያድግ የቅጣት እርከን 25 ውስጥ ይወድቃል፡፡

      ሶስት የቅጣት ማቅለያ ምክንያቶች ስለአሉ፣ ለከባዱ መነሻው 1 አመት ስለሆነ ለእያንዳንዱ ማቅለያ ምክንያት በሁለት እርከን ይቀነሳል፡፡ ለሶስት ምክንያቶች 6 እርከን ሲቀነስ እርከን 19 ላይ ያርፋል፡፡ (ከ4 አመት- 4 አመት ከአስር ወር)

      ዳኛው በዚህ ውስጥ ቅጣቱን ይወስናል፡፡ ለምሳሌ 4 አመት ከ6 ወር ሊሆን ይችላል፡፡

      በማታለል ወንጀል በመቀጮ ለሚጣለው ቅጣት በእርከን 3 ውስጥ ማለትም ጣሪያው እስከ 3000 ብር ይላል፡፡ ስለሆነም ከብር 3000 ሳይበልጥ ቅጣቱ ይጣላል ማለት ነው፡፡

ደረጃ ላልወጣላቸው የቅጣት አወሳሰን ቅደም ተከተል

      የጥፋተኝነት ውሳኔ ከተሰጠ በኋላ በድንጋጌው ከተቀመጠው አንጻር የወንጀሉ ከባድነትን በተመለከተ ‹ዝቅተኛ› ወይም ‹መካከለኛ› ወይም ‹ከባድ› በማለት በቅድሚያ ዳኛው ይለያል፡፡

      ዳኛው ከባድ፣ ዝቅተኛ ወይም መካከለኛ ለማለት ምክንያቱን ማስቀመጥ ይኖርበታል፡፡

      በመቀጠል ጥፋተኛ በተባለበት የወንጀል ድንጋጌ መነሻና መድረሻ መካከል ያለውን ጊዜ ለአራት እኩል ይከፍላል፡፡

ምሳሌ

ቅጣቱ ከ1 አመት - 10 አመት ከሆነ ለአራት ሲከፈል

1.  ከ1 አመት----3 አ/ከ3 ወር (እርከን አንድ)

2.  ከ3 አ/ከ3 ወር----5 አ/ከ6 ወር (እርከን ሁለት)

3.  ከ5አ/ከ6 ወር----7 አ/ከ9 ወር (እርከን ሶስት)

4.  ከ7አ/ከ9 ወር-----10 አመት (እርከን አራት) ይሆናል፡፡

በመቀጠል፣

1.  ዝቅተኛ ተብሎ ለተሰየመው በእርከን አንድ ውስጥ ቅጣቱ ይወሰናል፡፡ (ከ1 አመት-3 አመት ከ3 ወር)

2.  መካከለኛ ለተባለው በእርከን ሁለት ውስጥ ቅጣቱ ይወሰናል፡፡ (ከ3አ/ከ3 ወር- 5 አመት ከ6 ወር)

3.  ከባድ ለተባለው በእርከን ሶስት ውስጥ ቅጣቱ ይወሰናል፡፡ (ከ5 አመት ከ6 ወር-7 አመት ከ9 ወር)

4.  ለምሳሌ በእርከን ሁለት የሚወድቅ ሆኖ ዳኛው 5 አመት ብሎ ሊወስን ይችላል፡፡

5.  የተወሰነው ቅጣት የሚወድቅበት እርከን ይለይና ዝቅተኛው ይመረጣል፡፡

6.  5 አመት እርከን 20 እና 21 ውስጥ የሚወድቅ ነው፡፡

7.  ከዚህ መሀል ዝቅተኛው እርከን 20 ይመረጣል፡፡

8.  ከዚህ ቀጥሎ ደረጃ ለወጣላቸው እንዳለው በተመሳሳይ ቅጣቱ ይሰላል ማለት ነው፡፡

ምሳሌ 2

1.  በወ/ሕ አንቀጸ 540 መሰረት ጥፋተኛ ተብሎ ተወስኗል፡፡

2.  ዳኛው ጥፋቱን እንደክብደቱ ዝቅተኛ፣ መካከለኛ ወይም ከባድ ተብሎ ይሰየማል፡፡ በዚህ ጉዳይ ዝቅተኛ ተብሎ ተሰይማል፡፡

3.  የወንጀል ድንጋጌው የቅጣት ሬንጅ ለአራት ይከፈላል፡፡

      እርከን አንድ (ከ5---9 አመት)

      እርከን ሁለት (ከ9—13 አመት)

      እርከን ሶስት  (ከ13- 16 አመት

      እርከን አራት (ከ16-20 አመት ይሆናል፡፡

ዳኛው ጥፋቱን ዝቅተኛ ብሎ ስለሰየመ የመጀመሪያው እርከን ውስጥ 6 አመት ብሎ ወሰነ እንበል፡፡

4.   6 አመት በዋናው የቅጣት ሰንጠረዠ እርከን ውስጥ የትኛው ውስጥ እንደሚወድቅ እንለያን፡፤ (እርከን 21 እና 22 ናቸው)

5.  ዝቅተኛው እርከን 21 ይወሰድና መነሻ ይሆናል፡፡

ከዚህ በመቀጠል እንደማክበጃ ምክንያቱና ማቅለያ ምክንያቱ ከእርከኑ ወደላይ እየተደመረ ወይም ወደታች እየተቀነሰ ይሰላል ማለት ነው፡፡

ምሳሌ

8.  ጥፋተኛው በቸልተኝነት ሰውን በመግደል ወንጀል በመፈጸም በወንጀል ህጉ አንቀጽ 543 (1) መሰረት ጥፋተኛ ተብሎ ተወስኗል፡፡

9.  ዳኛው የፈጸመው ወንጀል ‹ዝቅተኛ› በሚል የወሰነ ሲሆን፣ ዝቅተኛ ለሆነው ወንጀል መነሻ ቅጣቱን በእርከን አንድ ከ6 ወር እስከ 1 አመት ከ3 ወር ባለው ውስጥ 1 አመት በማለት ወስኗል፡፡

10.         በመመሪያው መሰረት 1 አመት እስራት ቅጣት የሚወድቅበት እርከን 6 እና 7 ሲሆኑ ዝቅተኛው እርከን 6 (ከ8 ወር-1 አመት) እንደሚሆን ታውቋል፡፡

11.         የቀረቡ የማቅለያ ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው፡፡

·        ከዚህ በፊት የነበረው የዘወትር ጸባይ መልካም ነበር፡፡

·        ወንጀሉን ያደረገው ባልታሰበና ድንገተኛ አጋጣሚ ነው፡፡

·  ወንጀሉን ከፈጸመ በኋላ በእውነት በመጸጸት ወንጀል ለደረሰበት አስፈላጊውን እርዳታ አድርጓል፡፡

12.  ከዚህ በላይ እንደተመለከተው ሶስት ምክንያቶች ቢጠቀሱም፣ ሁለቱ በንኡስ አንቀጽ 82(1)(ሀ) ውስጥ የሚካተቱ ስለሆነ እንደ አንድ ማቅለያ ምክንያት ነው የሚታዩት፡፡ ስለሆነም ሁለት ማቅለያ ምክንያቶች አሉት፡፡

13. ወንጀሉ የሚያስቀጣው በቀላል እስራት ስለሆነ ለእያንዳንዱ ማቅለያ የሚደረገው ቅናሽ አንድ እርከን ነው፡፡ ስለሆነም ለሁለት ማቅለያ በሁለት እርከን ሲቀንስ እርከን 4 (ከ4 ወር-7 ወር) በሚለው ውስጥ ይወድቃል፡፡

ዳኛው ቅጣቱን በዚህ ውስጥ 4 ወር ብሎ ሊወስን ይችላል፡፡ ይህንን ወደግዴታ ስራ ወይም መቀጮ ሊቀይረው ይችላል ማለት ነው፡፡

ልዩ ልዩ ድንጋጌዎች

1.  በሙከራ ደረጃ ለቀረ ወንጀል፣ ማነሳሳት እና አባሪነትን በተመለከተ ሁለት እርከን ዝቅ ብሎ የቅጣቱ መነሻ ይሆናል፡፡

2.  ዳኛው በህጉ ከተቀመጡት ውጪ ያሉ ማቅለያ ወይም ማክበጃ ምክንያቶችን በሚጠቀም ጊዜ ለጠቅላላ ቅጣት ማክበጃና ማክበጃ በሚኖረው ስሌት መሰረት እርከኑን ይወስናል፡፡

3.  ዳኛው፣ የወንጀል አፈጻጸሙም ሆነ ባህርይው በዚህ መመሪያ ደረጃ በወጣላቸው ሊወከል የማይችል ሆኖ ባገኘው ጊዜ ወይም በዚህ መመሪያ በተቀመጠው መሰረት ቅጣቱን መወሰን ፍትህ የሚዛባ ነው ብሎ ያመነ ከሆነ፣ ምክንያቱን በማስቀመጥ የተለየ ቅጣት ሊጥል ይችላል፡፡

4.  ዳኛው በዚህ እንቀጽ ንኡስ አንቀጽ 1 በተደነገገው መሰረት መመሪያው ከሚያስቀምጠው በተለየ እርከን ላይ እንዲያርፍ በማድረግ በሚወስንበት ጊዜ ሁሉ፣  ይህንኑ ለሚመለከተው አካል ማስታወቅ ወይም መረጃውን ማስተላለፍ ይኖርበታል፡፡ ፍርድ ቤቶችም በዚህ መሰረት የሚያሰባስቡትን መረጃዎች ለጠቅላይ ፍርድ ቤት የማስተላለፍ ግዴታ እንዳለባቸው መመሪያው አስቀምጧል፡፡

የንብረት ግምት በተመለከተ

1.  ወንጀሉ የተፈጸመው በውጭ ገንዘብ ላይ ከሆነ፣ የገንዘቡ ምንዛሪ መጠን ቅጣቱ ሊወሰን ባለበት ጊዜ ባለው ምንዛሪ መሰረት ይሆናል፡፡

2.  በወንጀሉ የተወሰደው ንብረት በሚሆንበት ጊዜ የንብረቱን ግምት በተመለከተ ተከሳሹ ክርከር ካቀረበ እና የተከሳሹ ክርክር ተቀባይነት ቢያገኝ የቅጣት እርከኑን የሚቀየር ከሆነ እና በፍርድ ቤቱ እምነት በአቃቤ ህግ የቀረበው ግምት ምክንያታዊ ያልሆነና ፍትህን ያዛባል ብሎ ሲያምን የራሱን ግምት በማስቀመጥ የወንጀል ደረጃውንና የቅጣት እርከኑን ይወስናል፡፡ 

የመመሪያው አላማና ግብ

በመመሪያው አንቀጽ 3 የሚከተለው ተደንግጎ እናገኛለን

አንቀጽ 3 . የመመሪያው አላማና ግብ፣

1.  የመመሪያው አላማ በወንጀል ፍትህ ስርአቱ ግልጽነትና ተጠያቂነትን ባረጋገጠ መልኩ  ውጤታማና ተገማችነት ያለው ቅጣት የሚሰጥበትን ስርአት በመመስረት ወንጀል እንዳይፈጸም መከላከል ነው፡፡

2.  መመሪያው የሚከተሉት ግቦች ይኖሩታል፡፡

ሀ. በተቀራራቢና ተመሳሳይ የወንጀል ጉዳዮች መካከል ተቀራራቢነት ያለው የቅጣት አወሳሰን (ወጥነትን) ማረጋገጥ፣

ለ. እንደወንጀሉ ክብደትና አደገኛነት መሰረት ተመጣጣኝ ቅጣት ያለው የቅጣት አወሳሰን ማረጋገጥ ነው፡፡

2. የቅጣት እርከን ሰንጠረዥ

በመመሪያው ቅጣትን ለመወሰን ዝርዝር ሰንጠረዦች ተዘጋጅተዋል፡፡ እነዚህም ነጻነትን የሚያሳጡ ቅጣት ሰንጠረዥ እና የገንዘብ መቀጮ ሰንጠረዥ በሚል ተከፋፍለዋል፡፡

2.1. ነጻነትን የሚያሳጡ ቅጣት እርከን ሰንጠረዥ

ይህ በመመሪያው አባሪ አንድ ሆኖ ተያይዞ የሚገኝ ሰንጠረዥ ሲሆን የወንጀል ሕጉን ዝቅተኛ የቅጣት መነሻ (1 ቀን የግዴታ ስራ) እና ከፍተኛውን የሞት ቅጣት መሰረት በማድረግ 39 ደረጃዎች ያሉት የቅጣት እርከኖች እንዲኖሩት ሆኖ የተዘጋጀ ነው፡፡

አላማው አሁን በወንጀል ህጉ ያለውን በመነሻና በመድረሻ መካከል ያለውን ሰፊ ፍቅድ ስልጣን (discretion) በማጥበብ በወንጀል ህጉ አንቀጽ 88 ንኡስ አንቀጽ 4 እንደተመለከተው ወጥነትንና ተመጣጣኝነትን ማረጋገጥ ነው፡፡

ሰንጠረዡ ሲዘጋጅ ለእያንዳንዱ የቅጣት እርከን መነሻና መድረሻ ያለው ሲሆን፣ የሚከተሉትን መሰረተ ሀሳቦች መሰረት ባደረገ መልኩ የተዘጋጀ ነው፡፡ 

    1. የቅጣት መነሻቸው ከዝቅተኛው ጀምሮ ከፍ እያለ ሲሄድ በመነሻውና በመድረሻው መካከል ፍቅድ ስልጣን (range) እንዲኖር ሆኖ ተዘጋጅቷል፡፡ (ሬንጁ ዝቅተኛው 3 ወር ሲሆን ከፍተኛው 5 አመት ነው፡፡

የቅጣት እርከን 1 ሬንጁ 3 ወር(በትክክል 2 ወር ከሃያ ቀን) ሆኖ ደረጃ በደረጃ እያደገ ይሄዳል፡፡

ከቅጣት እርከን 12 ማለትም (ከ2 አመት- 2 አመት ከ6 ወር) ጀምሮ ሬንጁ ከስድስት ወር ያላነሰ ነው፡፡

ከእርከን 21 ማለትም (ከ5 አመት መነሻ) ጀምሮ ሬንጁ ከአንድ አመት ያላነሰ ነው፡፡

ከእርከን 29 ማለትም (ከ10 አመት መነሻ) ጀምሮ ሬንጁ ከሁለት አመት ያላነሰ ነው፡፡

ከእርከን 34 ማለትም (ከ15 አመት መነሻ) ጀምሮ ሬንጁ ከሶስት አመት ያላነሰ ነው፡፡

በየደረጃው ያለው የቅጣት እርከን መነሻ ሲቀመጥ፣ ከቅጣት እርከኑ ዝቅ ብሎ ከነበረው የቅጣት እርከን አማካይን መነሻ

በማድረግ የቅጣት መነሻና መድረሻው ተወስኗል፡፡

ለዚህ መመሪያ አላማ የአንድ ቀን እስራት ከአንድ ቀን (8 ሰአት) የግዴታ ስራ ጋር ተመጣጣኝ ተደርጎ ተወስዷል፡፡

በቅጣት ማቅለያ ጊዜ የእስራት ቅጣት ወደመቀጮ እንደሚቀየር በወንጀል ሕግ አንቀጽ 179 የሚደነግግ በመሆኑ ወደመቀጮ

ሲቀየር ስንት ሊሆን እንደሚችል በሚያሳይ መልኩም የቅጣት እርከኑ ተዘጋጅቷል፡፡

 

2.2. የገንዘብ መቀጮን የሚመለከተው ሰንጠረዥ፣

የወንጀል ህጉን አንቀጽ 90 መሰረት በማድረግ የገንዘብ መቀጮም ደረጃ ወጥቶለታል፡፡

መነሻ ያደረገውም በአንቀጽ 90(1 እና 2) መሰረት ነው፡፡

ዝቅተኛ መነሻ ግን ለሁሉም ተመሳሳይ በህጉ የተመለከተው ነው፡፡  (10 ብር እና 100 ብር)

በዚህ መሰረት የገንዘብ መቀጮ ከዝቅተኛው ጣሪያ 1000 ብር እስከ ብር 500 ሺህ ሊደርስ በሚችል መልኩ

ተዘጋጅቷል፡፡

3. መመሪያው የሚመራባቸው አጠቃላይ ድንጋጌዎች፣

    1. በወንጀል ሕግ 189 ፍርድ ቤቶች ቅጣትን ሲወስኑ መጀመሪያ ማክበድ እንደሚገባቸው ቀጥለው ደግሞ ማቅለያ ምክንያቶችን መሰረት በማድረግ ማቅለል እንዳለባቸው ይደነግጋል፡፡ ይህም ቅጣቱን ለማክበድ በመጀመሪያ መነሻ ቅጣት ሊወስኑ እንደሚገባ ያመለክታል፡፡ ስለሆነም ዳኞች ማክበጃና ማቅለያ ምክንያቶችን መሰረት አድርገው ቅጣት ከመወሰናቸው በፊት መነሻ ቅጣት ማስቀመጥ እንደሚገባቸው ያመለክታል፡፡ ስለሆነም ዳኞች በቅድሚያ መነሻ ቅጣት ሊያስቀምጡ እንደሚገባ መመሪያው ያስገድዳል፡፡
    2. በወንጀል ህጉ አንቀጽ 88 ንኡስ አንቀጽ 4 ጠቅላይ ፍርድ ቤት በቅጣት አወሳሰን ወጥነትና ትክክለኛነትን ለማረጋገጥ መመሪያ እንደሚወጣ ይደነግጋል፡፡ ከዚህ በመነሳትም ወንጀሎችን በተመሳሳይ ደረጃ የሚያስቀምጣቸውን ባህርይ መሰረት በማድረግ ለተመሳሳይ ወንጀሎች ተመሳሳይና ተቀራራቢ ቅጣት መቅጣት፡፡ (ወጥነት)፣ እንዲሁም የወንጀል ፍሬነገሩ ተመሳሳይ ቢሆንም እንደወንጀሉ ከባድነትና አደገኛነት ደረጃዎችን በማውጣት ቅጣት መቅጣት ( ተመጣጣኝነት/ትክክለኛነት) ለማረጋገጥ እንዲቻል ለወንጀሎች የወንጀል ደረጃ ሊወጣላቸውና በዚህ መሰረት ቅጣቱ ሊወሰን እንደሚገባ ያስቀምጣል፡፡
    3. ህግ አውጪው ለእያንዳንዱ የወንጀል ድርጊት የቅጣት መነሻና መድረሻ ያስቀመጠ ሲሆን፣ ይህም እንደወንጀሉ ሁኔታ ከመነሻው ጀምሮ ቅጣቱን ሊወስን እንደሚችል የሚያሳይ ነው፡፡ ስለሆነም በወንጀሉ ከባድነት ወይም አፈጻጸም ቀላል የሚባለው ለወንጀሉ ከተቀመጠው መነሻ ቅጣት ጀምሮ እንደወንጀሉ ከባድነት ደረጃ በደረጃ እያደገ በሚሄድ መልኩ ቅጣቱ ሊወሰን እንደሚገባው ያስቀምጣል፡፡
    4. ህግ አውጪው በወንጀል ልዩ ክፍሉ ለእያንዳንዳንዱ ወንጀል ያስቀመጠው ጣሪያ ላይ የሚደረሰው ጠቅላላ ማክበጃ ምክንያቶች ሲኖሩ እንደሆነ ያመለክታል፡፡ ስለሆነም ማክበጃ ምክንያቶችን መሰረት አድርጎ ቅጣቱ ከመክበዱ በፊት የሚቀመጠው መነሻ ቅጣት የወንጀሉ ከባድነት ከፍ ያለ ቢሆንም (በህጉ ካልተወሰነ በስተቀር (ለምሳሌ ያህል በሞት ይቀጣል፣ በእድሜ ልክ እስራት ይቀጣል በሚል መልኩ ካልተቀመጠ) ጣሪያው ላይ አይሆንም፡

ቅጣቱ እንዲከብድ ህጉ በደነገገ ጊዜ (84) ለቅጣቱ ማክበጃ የሆኑትን ምክንያቶች አይነትና ብዛት እንዲሁም ወንጀለኛው የፈጸመውን ጥፋት ከባድነት በማመዛዘን ፍርድ ቤቱ በዚህ ሕግ ልዩ ክፍል በተመለከተው አግባብነት ባለው ድንጋጌ ከተወሰነው ቅጣት ጣሪያ ሳያልፍ ቅጣቱን ይወስናል፡፡ (አንቀጽ 183)

    1. በተመሳሳይ የቅጣት እርከን ላይ ለሚገኙ ወንጀሎች በቅጣት ማክበጃና ማቅለያ መሰረት የሚኖረው ጭማሪ ወይም ቅነሳ ተመሳሳይ ሊሆን ይገባል፡፡
    2. ዳኞች በተቀመጠው ፍቅድ ስልጣን (range) ከመነሻው እስከ መድረሻው በመመሪያው ያልተመለከቱ ሌሎች ምክንያቶችን መሰረት በማድረግ ለመወሰን ይችላሉ፡፡
    3. መመሪያው በወንጀል ህጉ የተቀመጡትን የቅጣት አወሳሰን ድንጋጌዎች ለማስፈጸም የሚወጣ በመሆኑ፣ በወንጀል ህጉ ውስጥ የተቀመጡትን አጠቃላይ መርሆዎችና ድንጋጌዎች መሰረት አድርጎ እየተተረጎመ ሊሰራበት እንደሚገባ ያስቀምጣል፡፡ 

ቅጣትን የሚመለከቱ የወንጀል ህጉ ድንጋጌዎች ይዘት

ወንጀል ህጉ ሁለተኛ ታላቅ ክፍል (ልዩ ክፍል) ለእያንዳንዱ የወንጀል ድርጊት መነሻና መድረሻ ቅጣት ተቀምጠዋል፡፡ አብዛኛዎቹ የቅጣት መነሻና መድረሻዎች የሚከተሉትን ይመስላሉ፡፡

  • ከ1 አመት እስከ 10 አመት
  • ከ3 አመት እስከ 10 አመት
  • ከ5 አመት እስከ 15 አመት

በህጉ ልዩ ክፍል ከተመለከቱት ቅጣቶች በተጨማሪ አጠቃላይ የቅጣት አወሳሰን ድንጋጌዎች አሉ፡፡

  • አንቀጽ 88 (የቅጣቶች አወሳሰን)
  • አንቀጽ 84 (ጠቅላላ የቅጣት ማክበጃዎች)
  • አንቀጽ 82 (ጠቅላላ የቅጣት ማቅለያዎች)
  • አንቀጽ 85 (ልዩ የቅጣት ማክበጃዎች)
  • አንቀጽ 83 (ልዩ የቅጣት ማቅለያዎች)
  • ከአንቀጽ 179-189 (ቅጣቱ ሲከብደና ሲቀል ስለሚጣለው ቅጣት መጠን)
  • ከአንቀጽ 190-200 (ቅጣትን ስለመገደብ) ናቸው፡፡

እነዚህን የተለያዩ ድንጋጌዎች መሰረት አድርጎ ቅጣት እንዴት ይወሰናል? በወንጀል ህግ አንቀጽ 189(1) የሚከተለው ተደንግጎ እናገኛለን፡፡

‹በአንድ ወንጀል ላይ ቅጣት የሚያከብዱና የሚያቃልሉ ጠቅላላ ምክንያቶች በተደራረቡ ጊዜ ፍርድ ቤቱ አስቀድሞ ማክበጃ ምክንያቶቹን ከግምት በማስገባት ያከብድና ቀጥሎ የሚያቃልሉትን ምክንያቶች መሰረት አድርጎ ቅጣቱን ያቃልላል›

ይላል፡፡

ከዚህ መረዳት እንደምንችለው መጀመሪያ ለማክበድ ከየት ይነሳል? የሚል ጥያቄ እንድናነሳ ያደርገናል፡፡ ስለሆነም በግልጽ ባይቀመጥም ዳኛው፣

  • በቅድሚያ መነሻ ማስቀመጥ እንደሚኖርበት፣
  • ቀጥሎ ማክበጃ ምክንያቶች ከአሉ ቅጣቱን ማክበድ እንደሚኖርበት፣
  • ቀጥሎ ማቅለያ ምክንያቶች ከአሉ ቅጣቱን ማቅለል እንደሚኖርበት፣

ያስረዳል፡፡

ይሁንና፣

  • መነሻው ስንት ይሁን? በሕጉ መልስ የለም፡፡
  • ማክበጃዎች ሲኖሩ በምን ያህል ሊከብድ ይገባል ? በሕጉ መልስ የለም፡፡
  • ማቅለያዎች ሲኖሩ በምን ያህል ሊቀል ይገባል ? በሕጉ መልስ የለም፡፡

ስለሆነም በወንጀል ህጉ የተቀመጡትን የቅጣት ድንጋጌዎችና ስለቅጣት አወሳሰን የተቀመጡት ድንጋጌዎች በፍርድ ቤት የሚሰጡ ቅጣቶች፣

  • ወጥነት፣
  • ትክክለኛነት ያለው፣

ለማድረግ የሚያስችሉ አይደሉም፡፡

የቅጣት ውሳኔዎች ግምገማ

ቅጣት የተሰጠባቸው መዝገቦችን ስንመለከት፣

አቃቤ ህግ፣

  • ቅጣቱ ከብዶ ይወሰን፣
  • ተመጣጣኝ ቅጣት ይሰጠው፣

ከሚል ባለፈ ከብዶ ሲባል ከባዱ ምን ያህል እንደሆነ፣

  1. መነሻው ስንት ሆኖ ሊከብድ እንደሚገባ፣
  2. ተመጣጣኝ የሚሆነው ምንእንደሆነ ፣

የሚያመለክቱ አይደሉም፡፡

በተከሳሽ በኩል የሚቀርቡ የቅጣት አስተያየቶችም ጥቅል ሆነው ከሚቀርቡ በስተቀር ተመሳሳይ ችግር ያለባቸው ናቸው፡፡ዳኛው ቅጣትን ሲወስንም፣ ቅጣትን ለማክበድ፣

  • የወንጀል ሪከርድ አለው
  • የወንጀል አፈጻጸሙ አደገኛነት አለው፣
  • ድርጊቱ የተፈጸመው በአፍቅሮ ንዋይ በመሆኑ የሚሉ ምክንያቶችን በመጥቀስ፣

ቅጣቱን ለማቅለል

  • የወንጀል ሪከርድ የለውም ስለሆነም አደገኛ አይደለም፡፡
  • የቤተሰብ አስተዳዳሪ ነው፡፡ ወዘተ የሚሉ ምክንያቶችን በመጥቀስ፣

ቅጣት ይወስናል፡፡

ይሁንና ዳኞች እነዚህን ምክንያቶች ይጥቀሱ እንጂ፣

  • በየትኛውም መዝገብ ቅጣቱን ለመወሰን መነሻው ስንት መሆን እንዳለበት ተመልክቶ አይታይም፡፡
  • በማክበጃነት የቀረቡትንና በማቅለያነት የቀረቡትን ምክንያቶች የሚቀበለውና የሚቀበሉትንና የማይቀበሉትን ከለዩ በኋላ፣ ከምክንያቶቹ ጋር ግንኙነቱን ለማስረዳት በማይቻል መልኩ በጥቅሉ የቅጣቱ መጠን ይቀመጣል፡፡

ስለሆነም፣

  • መነሻ የቅጣት መጠኑ ስንት እንደሆነ፣
  • በማክበጃነት የተቀመጡት ምክንያቶች ቅጣቱን በማክበድ ያላቸው አስተዋጽኦ እንዲሁም
  • ማቅለያ ምክንያቶች እንዴት አገልግለው ቅጣቱ እንደቀለለ፣

ለማወቅ አይቻልም፡፡

ከዚህ አጠቃላይ ግንዛቤ በመነሳት በአገራችን ቅጣት አወሳሰን ምክንያታዊነት የጎደለው፣ በእርግጥም የተጣለው ቅጣት አግባብነት ያለው መሆኑን ለማስረዳት አይቻልም፡፡ በዚህም ምክንያት፣

በአንድ ዳኛ በተለያየ ጊዜ ወይም በተለያዩ ዳኞች ተቀራራቢና ተመሳሳይ ለሆኑ ወንጀሎች የሚሰጡ የተለያዩ ቅጣቶች መኖራቸው፣

ከዚህም የተነሳ በቅጣት አወሳሰን ተገማችነት የሌለው መሆኑ፣

ቅጣት አወሳሰን ግልጽነት የሌለውና በፍትህ አካላቱ ባለሙያዎች ላይ ተጠያቂ ለማድረግ የማያስችል ሆኖ እናገኘዋለን::

Although punishment has been a crucial feature of every legal system, a widespread disagreement exists over the moral principles that can justify its imposition.

One fundamental question is why and whether the social institution of punishment is warranted.  The second question concerns the necessary conditions for punishment in particular cases. The third relates to the degree of severity that is appropriate for particular offenses and offenders.

Since punishment involves pain or deprivation that people wish to avoid, its intentional imposition by the state requires justification. The difficulties of justification cannot be avoided by the view that punishment is an inevitable adjunct of a system of criminal law.

The question: "what are the rationales behind punishment?’’ remains unanswered.  This question will soon take us to the theories of punishment. Generally, punishment contributes to the preservation of public order through inflicting the wrong doer who is expected to behave in the future to become a good citizen and to inspire fear in any one "who witness the punishment of wrong doer, and to make them prudent."  This is the primary rational of punishment. 

There are theories of punishment of which the following are generally been regarded as the most important

Retribution

It is the oldest of the rationales for punishment tracing its root to the Bible.  For instance Leviticus 24:17-22 reads:

" when one man strikes another and kills him ,he shall be put to death … when one injures and disfigures his fellow country man, it shall be done to him as he has done; fracture for fracture, eye for eye, tooth for tooth."

Retribution is often assimilated to revenge, but a public rather than a private one.  Retribution is based on the principle that people who commit crimes deserve punishment.  In that sense, the theory is backward looking: the justification for punishment is found in the prior wrong doing.

Retribution theory punishes the offenders because they are deserving of punishment. It says to the offenders: "you have caused harm to society; now you must pay back society for that harm. You must atone for your misdeeds.

Implicit in retribution is the condemnation or denunciation of both the offender and the offending behavior.

Retribution, however, is not in a kind.  Society cannot rape rapist or steal from thief, although in some countries death penalty is exacted for murder.

Instead, the law tries to convert the offence into a common currency to impose a sentence which is proportional to the harm caused.

In this regard, it might be observed that retribution, with its emphasis on proportional punishment, provides a basis for the grading of offences.

Deterrence

Deference is one of the several rationales of sentence.  It is described as 'consequentionalist' in the sense that it looks into the preventive consequence of sentence.  It relies on the threats and fear though sentencing.  Deterrence is based on the belief that crime is rationale and can be prevented if people are afraid of penalties.

There are two types of deterrence; namely General deterrence and specific deterrence.

General Deterrence

Knowledge that punishment will follow crime deters people from committing crime, thus reducing future violations of right and the unhappiness and insecurity they would cause.

It aims at deterring other people who witness punishment and like minded with the offender, from committing this kind of offence.

It makes other people prudent by inducing the public to refrain from criminal conduct by using the defendant as an example of what will befall a person who violated the law.

J. Bentham, the main proponent of this theory argues that all punishment is pain, and should therefore be  avoided, however, it might be justified if the benefit in terms of general deterrence would outweigh the pain inflicted on the offender punished and if the same benefits could not be  achieved by non-punitive methods

Sentence should therefore be calculated to be sufficient to deter other from committing this kind of offence, no more no less.

Specific Deterrence

A goal of criminal sentencing that seeks to prevent a particular offender from engaging in repeated criminality.  The actual imposition of punishment creates fear in the offender that if the repeats his act, he will be punished again.

Adults are more able than small children to draw conclusions from the punishment of others, but having a harm befall oneself is almost always a sharper lesson than seeing the harm occur to others.  To deter an offender from repeating his actions, a penalty should be severer enough to outweigh in his mind the benefits of the crime.

For the utilitarian, more severe punishment of repeat offenders is warranted partly because the first penalty has shown itself ineffective from the stand point of individual deterrence.

Incapacitation

Incapacitation is the use of imprisonment or other means to reduce the likelihood that an offender will be capable of committing future offenses.

It makes the offender incapable of offending for substantial period of time.  It is popular form of "public protection" and sometimes advanced as general aim.

This pragmatic theory argues that offenders need to be separated from the rest of the society in order to protect ordinary citizens from their committing other offences. The implicit premise is that, if not incarcerated, offender will continual in their criminal way.

In ancient times, mutilation and amputation of the extremities were sometimes used to prevent offenders form repeating their crimes.

Modern incapacitation strategies separate offenders from the community to reduce opportunities for further criminality.  Incapacitation is sometimes called the " lock' em up approach’’ and  forms the basis for the movement forward prison  "warehousing."

It is confined to particular group, such as "dangerous" offenders, career criminals or other persistent offenders.

                                                                

Capital punishments and severing of limbs could be included as incapacitation punishment. But there are formidable humanitarian arguments against such irreversible measures.

What has been claimed for incapacitating sentencing is the imposition of long, incapacitating custodial sentence on the offender deemed to be dangerous.  The proponents of this theory argue that one can identify certain offenders as dangerous who are likely to commit serious offence if released into community in the near future and the risk of victims are so great that it is justifiable to detain  such offender for long period.

Opponents of this theory have chief objection: over prediction.  They say that incapacitating sentencing draws into its net more non dangerous than dangerous offenders. For instance, in the UK study indicates that only 9 of 48 offenders predicted as dangerous committed dangerous offences within five years of release from prison.

An equal number of dangerous offences were committed by offenders not classified as dangerous.

This indicates that there are hundreds of offenders serving discretionary sentence of life imprisonment in the UK and Wales, imposed on the ground of predicted dangerousness, and  there is no way of telling, whether the predictions on which these sentences rest are not over caution in ratio of two – to – one.

Rehabilitation

Rehabilitation seeks to bring about fundamental changes in offenders and their behavior.   As in the case of deterrence, the ultimate goal of rehabilitation is a reduction in the number of criminal offenses.  Whereas deterrence depends upon a fear of the law and the consequences of violating it, rehabilitation generally works through education and psychological treatment to reduce the likelihood of future criminality. This theory argues that too much alternation was given for crime, and little was given to the criminals

This theory rests upon the belief that human behavior is the product of antecedent causes that these causes can be identified, and that on these basis therapeutic measures can be employed to effect changes in the behavior of the person treated.

This requires modification of attitudes & behavioral problem through education and skill training. The belief is that these might enable offenders to find occupation other than crime

If a dangerous offender needs to be located until he/she is no longer dangerous, it is the duty of the state to rehabilitate the offenders so that they can be released.  That is why rehabilitation is termed as the other side of restraint coin.

This theory closely related with forms of positivist criminology which locates the causes of criminality in individual pathology or individual maladjustment whether psychiatric, psychological or social.

This theory tends to regard the offender as a person in need of help and support.  At says that criminals are socially sick people who need some kinds of treatment.

Social theories of Sentencing.

They are contemporary theories. It is a dissatisfied response to the four "traditional" theories of punishment which deal with sentencing in isolation from its wider social and political setting.  These theories attempt to make sentencing principles more responsive to social condition and community expectation.  Three of these tendencies are:

Barbara Hudson

According to Barbara, priority should be given to crime prevention and to reducing the use of custody by the penal system.  Hence, changes in social policy (employment, education, housing, leisure facilities) are more important to justice than debate about proportionality of sentence.

When coming to sentencing, there should be greater concern with the problems of whole human being than particular pieces of behavior. More emphasis should be given to "rehabilitative’’ opportunities.

Nicola Lacey

The first thing must be the states recognition of its duty to foster a sense of community by providing proper facilities and fair opportunities for all citizens.  Once this is achieved in a community, punishment is justified as re-enforcing the value that has been decided to protect through criminal law.

John Braitwaite & Phillip Petit: Republican Theory of Criminal Justice.

The central value of this theory is dominion, defined in terms of  each citizen’s ability to make life choices with a social and political framework which each citizen has  participated & then to be protected in those choices.

Conflict among Different Theories 

 

For many years, most of the literatures on the subject of punishment were devoted to advocacy of a particular theory to the exclusion of others.

Those who espoused the rehabilitation theory condemned the other theories, while, those who favored the deterrence theory denied the validity of all the others, and so on.

For instance, if criminals are sent to prison in order to be transformed to good citizen by physical, intellectual, and moral training, prison must be turning into dwelling house  far too comfortable to serve  as any effective deterrent to those classes from which criminals are chiefly drawn.

In the cases of incorrigible offenders, there are people incurably bad, or some men who by some vice of nature, are even in their youth beyond the reach of reformative influence.

The application of purely reformative theory therefore, would lead to astonishing and inadmissible result. The perfects system of criminal justice is based on neither the reformative nor the deterrent principle exclusively, but the result of compromise between them.

In this compromise, it is the deterrent principle which would possess predominate influence, and its advocates who have the last word. This is the primary and essential end of punishment. All others are merely secondary and accidental.

It is necessary, then, in view of modern theories and tendencies, to insist on the primary importance of deterrent element in criminal justice.  The reformative element must not be overlooked.

For instance, in case of youth criminals and first offenders, chances of effective reformation are greater than that of adults who have fallen into offences.

Finally' let us evaluate the Federal Criminal Code (2004) inline with these theories. Article of the code declares the object and purpose of the Criminal Code and it reads: The purpose of the Criminal Code   of the Federal Democratic Republic of Ethiopia is to ensure order, peace and security of the State, its peoples, and inhabitants for the public good.

It aims at the prevention of crimes by giving due notice of the crimes and penalties prescribed by law and should this be ineffective, by providing for the punishment of criminals in order to  deter them from committing another crime and make them a lesson to others , by providing  for their reform  and measures to prevent  the  commission of further crimes.( Emphasis added by the writer)

The first paragraph of the above Article talks about the overall purpose of the Criminal Code, whereas the second paragraph states how that purpose can be attained, As it is clearly stated ,  the Criminal Code  has been designed to attain it  by preventing the commission of the crime. Prevention of the crime in turn is intended to be attained by giving due notice of the crime and penalties prescribing in the Code Due notice the public may be given to the public through publication of the Criminal Law and this may in turn gives access to all citizens and inhabitants to be aware of what acts or omissions are crimes and the respective penalties.

This does not mean that all those who are aware of the crime and penalties may always respect the law always. It is true that people may disregard and transgress the law. It is this situation the criminal Law in advance predicts and provides penalties when saying: "…should this be ineffective, providing for the punishment of criminals…"

The very Provision states the prime purpose of punishment. As it is clearly stated under this Article, the vital purpose of punishment is to deter the offender from committing fresh crime  and also to deter other with inclination to commit a crime .This conclusion can be inferred from the phrases  of the provision which says : …in order to deter them from committing another and make them a lesson to others….

This is also emphasized in the Preface of the Code on page IV, and it reads: Punishment can deter wrongdoers from committing other crimes; it can also serve as a warning to prospective wrongdoers.

Hence, the words lesson used in Art.1 and warning used in the Preface address the general deterrence, while the Code directly intends to deter the wrongdoers.

One can also understand the fact that the Code has also incorporated a rehabilitation theory for the Code clearly states this when it says: …by providing for their reform and measure …

The rehabilitative approach of the Code is further elaborated in the Preface page IV and it reads: …with the exception of the death sentence, even criminals sentenced to life imprisonment can be released on parole before serving the whole term; in certain crimes convicts can be released on probation with out the pronouncement of sentence or without enforcement of sentence pronounced. This helps wrongdoer to lead a peaceful life and it indicates the major place with the Criminal Law has allocated for their rehabilitation(Emphasis supplied)

The Preface further reads:  The fact that the wrongdoers instead of being made to suffer while in prison take vocational training and participate in academic education which would benefit them upon their release, reaffirms the great concern envisaged by the Criminal Code about the reform of criminals. (Emphasis supplied)

Different kinds of punishments are devised in the Code to attain the purposes. Just to mention some, simple imprisonment and pecuniary penalties have deterrent value. The same holds true for warning, reprimand, admonishment and apology from secondary penalties. (Art.122)  It may also give a chance to an offender for rehabilitation.

Neither Art.1 nor the Preface makes reference to incapacitation theory. However, does not mean that the Code has not adopted this theory, because this can be inferred from the following kinds of punishment: rigorous imprisonment that may be imposed on offenders committed serious offence. As it is provided for as per Art. 108 of the Code, besides punishment rigorous imprisonment is intended to separate the offender from the community  by applying strict confinement of the criminal for special protection to society. But the law tried to attain trio of purpose by rigorous imprisonment: incarceration, rehabilitation, and deterrence.

Death penalty is another typical example of incapacitation incorporated in the Code. Furthermore it has deterrence value to others with similar potential to commit a crime.

To mention secondary penalties of incapacitate nature, suspension and withdrawal of license, Art. 142 prohibition and closing of undertaking, Art.143 Measures entailing a Restriction on personal liberty, Arts.145 and the following and etc.

One can rightly say that the Ethiopian Criminal Code has followed the modern approach because it has incorporated different types of theories and different kinds of penalties are incorporated to serve these purposes. However, no single punishment is devised just to serve a single function of punishment.

A.      Contents of wills

The testator can determine the contents a will he/she makes freely so long as the contents of his/her will do not violate the law or so long as they are not contrary to public moral. Art 909 lists down the contents of a will. But this should not be seen as an exhaustive list.  It only gives us illustration.  These enumerations may guide the testator. However, it does not mean that he/she has no power to declare dispositions that are not listed in Art 909.  You can infer this from Art 909 (e).  The only limitation with respect to the contents of a will is, the testator cannot declare in his will anything illegal and/or immoral.

 

The general rules of interpretation of statutes may be helpful also to interpret the provisions of a will.  When the provisions of a will are doubtful, we may need to interpret them.  The intention of the testator is a key element as far as interpretation of a will is concerned.  We, therefore, have to seek the intention of the testator.  The will itself may reveal this or it may be obtained from other circumstantial evidence.  You should note here that getting the intention of the testator is not an easy task.  You should also note that the motive of seeking the intention of the testator must not drive us to interpret the will, if the provisions of the will are clear.

 

B. Interpretation of wills

In Ethiopia, there is no obligation for a will to be drafted or executed by a professional person. It is thus not uncommon for wills to be made without professional advice. ‘Home-made’ wills may use colloquial and unclear language. But even where a will is prepared by a professional, ambiguities and uncertainties can result.

 

Courts, especially the Supreme Court may construe (or interpret) a will. Words in a will, as in any other document, are construed in their context. The essential task of the court is to give effect to the intention of the testator. But this intention is to be deduced from the words used. It is not permissible to re-write the will simply because the court suspects that the testator’s words did not really specify his/her real intentions. In order to understand the language employed by the testator, however, it is possible to ‘sit in his/her armchair’.

 

The general rule is that words must be construed in their usual, or literal, sense. But this is subject to the ‘special vocabulary’ of the testator. And it also must yield to the special circumstances of the testator. Suppose a testator left a legacy to ‘my wife’. He was not lawfully married, but lived with a woman in an irregular union, whom he was accustomed to call ‘wife’. The lady would surely take the legacy, despite the fact that the word ‘wife’ was a misuse of the language.

There are also well-developed ‘canons’ or rules of statutory interpretation, which assist a court in construing laws made by the Parliament. As a general rule, these canons may be applied to the construction of any document, including a will. But, since the ordinary testator is unlikely to have the same drafting skills as a Parliamentary draftsman, the courts must use these canons with more care when they apply them to interpret wills. (See Articles 910 and 911)

 

Legacies by universal title

Sometimes it is difficult to distinguish between universal legacies and singular legacies.  The law itself does not clearly give the meaning these terms.  However, it is believed that the following explanation will shed light on the meanings of these terms.  You may have recognized from your reading of Art 912 (1) the following four aspects of universal legacies.

 

  1. When the testator gives his/her whole estate to one person, the property given to the beneficiary is a universal legacy and the beneficiary is a universal legatee. 
  2. When the testator gives his/her whole estate to two or more persons, the whole estate given to these persons is a universal legacy and such persons are universal legatees.
  3. When the testator gives a portion of his/her estate to one person, such a portion of the hereditary estate is a universal legacy and the beneficiary of the portion of the hereditary estate is a universal legatee.
  4. When the testator gives a portion of his/her estate to two or more persons, such portion of the hereditary estate is a universal legacy and the persons appointed to receive such a portion are said to be universal legatees.

 

From the above points one can see that a universal legatee is the one who is called to the succession to receive a certain portion of the hereditary estate, not a particular thing from the succession. Therefore, a universal legatee does not know what thing he/she is going to receive from the succession.

 

Legacies by singular title

What is a singular and legacy and who is a singular legatee? According to Art 912(2), any other disposition (that is, outside the ones discussed above) is a singular legacy.  The general tendency of the law toward singular legacies is that, singular legacies are minor testamentary dispositions usually given to non–relatives.  When a single item, such as a bicycle, a television, an overcoat, a watch, a radio, etc., is given to someone, the property is a singular legacy and the one who is in a position to receive such a property in kind is a singular legatee. A universal legatee, in majority of the cases, does not know what thing he is going to receive before partition of the succession.

 

Fitawrari Anjullo, in his testamentary disposition made the following persons beneficiaries.

  1. My elder son Elias shall take 40% of my estate and in addition to the 40%; he shall take my wristwatch.

  2. My little daughter Mary shall take 40% of my estate.

  3. Let the mule be given to my spiritual father Aba Mathewos.

  4. The maidservant who has served me for the past 25 years shall take 2000 Birr.

  5. An environmental organization called Green Hill Movement shall take 10% of my hereditary estate.

Elias, Mary and Green Hill Movement are universal legatees since they are allowed to receive the hereditary estate in a certain proportion. Besides, Elias is a singular legatee since he is given a wristwatch in addition to the 40% portion of the hereditary estate. That is, Elias has two capacities in this will. Aba Mathewos, who is to receive a mule, is also a singular legatee. The last singular legatee is the maidservant, who is allowed to receive 2000 Birr.

 

A legacy may be given to the legatee in full ownership or only the bare ownership right may be given to the legatee.  In the latter case, the legatee shall be entitled to use or derive the fruit from the legacy without having the right to alienate (sell or donate) it to third persons.

Legacies and rules of partition

The contents of Art 913 may be difficult to understand. The following example shall clarify the concept in Art 913.

Example

Assume that Ato Habtamu made the following will by fulfilling all the legal requirements: 

“My elder daughter Ayantu shall take the ISUZU pickup car.”

Assume also that this is the whole content of the will of Ato Habtamu. Let us consider that Ato Habtamu has other two children (other than Ayantu). This will does not give to Ayantu the pickup car, in addition to what she partakes with her siblings.  Rather, the will shall be interpreted that the pickup car shall fall in the portion allocated to Ayantu.  The children of Ato Habtamuhave equal portions in the successions as there are no other dispositions in the will.  Other children, since they are universal legatees, do not know what a specific property they are going to receive. Only Ayantuknows that the car falls in her portion.

A problem may arise here. That is, the value of the ISUZU car may be greater than other portion of the inheritance. If Ayantu is in need of the pickup car, she can set off the excess amount by paying sums of money to the co–heirs.  For instance, if the total hereditary estate is about Birr 600, 000, including the pickup car, each of the co–heirs is entitled to receive Birr 200,000.  If the value of the car is Birr 225,000, Ayantu should equalize her share with others by paying them back Birr 25,000.

 

You should note here that the testator could give an exclusive right to one of his/her heirs, on a certain property, in addition to what such an heir shares with other co–heirs.  However, if this is the intention of the testator, he/she should express it clearly.

Effects of universal legacies

When a person is in a position to receive a universal legacy, he/she becomes a universal legatee.  The appointment of a universal legatee does not follow any special formality.  That is, a public or holograph will that normally fulfills the formal requirements could appoint a universal legatee.  No special will with special formalities is required to appoint a universal legatee (Art. 914).

When someone is appointed as a universal legatee, he/she is assimilated to an heir–at–law. When it is said that a universal legatee is assimilated to an heir–at–law, it means that a universal legatee who is a non–heir (such as a friend, a servant, a spiritual father, a spouse, etc.) shall be treated in all respects in relation to the succession in the same manner as the legal heirs of the testator.  The rights and responsibilities of such universal legatees will be similar to that of the legal heir to the testator.

Conditional Legacies

The testator may make his succession to depend on certain conditions.  The conditions are of two types. In the words of the Code, they are suspensive and resolutive conditions.  We also call suspensive conditions as condition precedent and resolutive conditions as condition subsequent.

 

Suspensive condition— In the case of suspensive condition or condition precedent, the legatee shall wait until a certain time lapses or until a certain circumstance occurs.  Therefore, the legatee will not be entitled to receive the bequest until the fulfillment of the specified condition.  For example, the testator may order a legacy in favor of Mahlet.  However, Mahlet may be in a position to receive the property upon the expiry of five years and until that time, the property would remain in the hands of specifically designated persons.  The testator may even say that, Mahlet shall receive the property when someone dies.  Hence, the legatee shall be entitled to take the property upon death of that specified person.

 

Resolutive condition— Resolutive condition or condition subsequent is a situation where the legatee brings back what he received from the succession when a certain condition is fulfilled.  That is, in the case of resolutive condition, the legatee is automatically entitled to receive the bequest, unlike the case of suspensive condition.  For instance, the testator may order Brook to receive some property until a certain circumstance occurs. Brook returns the property upon the occurrence of the mentioned circumstance.  For example, the testator may not be happy with the flirting of his daughter with Zelalem. (Zelalem is member of a gang of robbers).  The testator may order a conditional legacy to stop his daughter from marrying such a person.  He may say in his will that, “my daughter shall receive four cows so long as she does not marry Zelalem”.  In this case, the testator’s daughter can enjoy the bequest until she decides to marry Zelalem.  Whenever she marries Zelalem, she shall restitute what she received from the succession.

 

You may have understood from Art 917 that the testator may impose a condition of marrying or not marrying of a specific person.  However, the testator has no right of imposing, in general terms, not marrying or not remarrying.  The testator cannot even impose on the legatee a condition such as not marrying or not remarrying a person who belongs to a certain race, nationality, member of a religious group, etc.

All persons who have attained the marriageable age have a constitutionally guaranteed right to marry and found a family.  The FDRE Constitution in Article 34 (1) states that:

 

“Men and Women without any distinction as to race, nation, nationality or religion, who have attained marriageable age defined by law, have the right to marry and found a  family…”

 

The imposition of marrying or not marrying a specific person does not affect this constitutional right.  Nevertheless, the condition that imposes, in general terms, not to marry or not to remarry infringes the rights of persons. However, the testator may impose a condition of not marrying or not remarrying (See the Amharic version of the Civil Code), by giving to the legatee a usufruct right on a certain property or by giving him/her a certain amount of pension.  The condition of not to marry seems to affect the rights of individuals.  Nevertheless, the condition of not to remarry is usually practiced.  For instance, the testator may order his wife not to remarry by giving her a usufruct right on a certain property or by giving her a pension in the form of annuity or any other appropriate form.

Charges

Charge is the order of a testator against his/her heirs and/or legatees in which he/she binds them to take some responsibility or take care of one or more persons.  However, the testator cannot bind the heirs and/or legatees to give or to do something to specified persons more than the value of the legacy.

Example

The testator may order that Ato Chala would take his (the testator’s) taxicab whose value is 60,000 birr. The testator also orders that Ato Chala shall make a monthly payment to his old mother W/ro Wude 500 Birr. Ato Chala is obliged to make the payment to W/ro Wude up to the extent of the value of the taxicab. In case Ato Chala fails to pay the said amount, W/ro Wude has the right to claim payment. But W/ro Wude cannot demand the dissolution of the legacy made to Ato Chala unless the testator orders this clearly in his/her will.      

 

For more details read Civil Code Articles 920 — 923

 

Substitutio vulgaris

Substitutio vulgariswas very common in Roman wills. An alternative heir was appointed in the event that the person instituted as the primary heir failed to become the heir (e.g. because he/she died before the testator or refused the inheritance). According to the Ethiopian Civil Code, Substitutio vulgaris is the situation where the testator orders another person to take the legacy in cases where the appointed universal or singular legatee fails to appear and receive what the testator allocates to him/her. The causes for the disappearance of the appointed legatee could vary from case to case. (See Article 928).

 

Entails

The concept similar to entail existed in Roman law. It was also common in many parts of Europe. It is a restriction of inheritance to a limited class of descendants for at least several generations. It is mainly linked with real estate. The object of entail is to preserve large estates in land from the disintegration that is caused by equal inheritance by all the heirs and by the ordinary right of free alienation (disposal) of property interests. Many changes have been developed regarding entails in the law of successions. In some countries, (E.g. England) the law permits the holder of entailed property (either real or personal) to dispose of it bydeed; otherwise the entail persists. In the United States for the most part entails are either altogether prohibited or limited to a single generation.

 

In Ethiopia, the testator has the power to order that his/her heir and/or his/her legatee shall hand over the legacy to one or more persons after such heir and/or legatee has benefited with the legacy. The testator may order the heir and/or legatee to transfer the legacy (or even portion of it) to the specified person(s) upon the following conditions:

On the expiry of a certain period, for example, after 5 years from the opening of the succession;

Upon the death of the heir or the legatee; and,

On the accomplishment of a certain condition, for instance, when the testator's little daughter gets married.

Entail is not widely practiced in the life of the society. Therefore, instead of discussing it, in detail, the following important points will be provided on the rest of the articles dealing with entail.

Once the legacy is transferred into the hands of the holder entail, the holder entail needs to expect to have only a usufruct right on the legacy. Since he/she is not a true successor, the law does not vest him with powers of an owner of the property. Therefore, the holder entail cannot alienate (sell or donate) the property to third parties. Moreover, the holder should not have any attachment with such property for his/her debts (Art. 931 (1)).

Courts are generally empowered to order the alienation or transfer of a property or its attachment, if such order is justifiable. However, in no case can the court authorize the alienation or attachment of the property in the hands of the holder entail. Because, the holder entail is obliged to utilize the property by taking all the necessary care not to cause a serious damage to the property and finally hand it over to the true successor upon the opening of the substitution (Art 932).

The testator has the right to regulate only until the property is transferred to the person who is called to succeed. Once the property is transferred to the person who is called to succeed the testator loses the right to pass any order concerning the property (Art 934).

In the case where the holder entail refuses to take the legacy or if he/she loses capacity to succeed, for instance, by being unworthy, the person called to succeed shall be called to take the legacy. However, the testator may vary such by an otherwise order (Art 935).

With respect to the contents of Art 936, there is lack of clarity. Moreover, there is a discrepancy between the Amharic and English versions of Art 936(2). Generally, it seems that the law has allowed the holder entail to exercise a full right on the property if it is absolutely clear that the substitution cannot take place.

 

Disherison

In the Ethiopian law of successions, the testator has wider rights to disinherit one or more of his/her heirs by the will he/she makes. His/her rights may even go to the extent of disinheriting all of his/her children. Disherison is an order passed by the testator to exclude his/her heirs from the succession. It usually serves as a means of punishment for the misbehavior of his/her heirs. Some people argue that giving powers to the testator to the extent of disinheriting his/her heirs is not proper. At present time, in many countries the power of the testator to disinherit his/her heirs has been reduced or there are many conditions to be fulfilled to disinherit, especially a child. In many jurisdictions in the US, the powers of the testator to disinherit heirs, including children is still effective. The situation is different in most European jurisdictions. In Ethiopia, the law allows the testator to disinherit one or more of his/her heirs. It seems that the law considered that the testator’s only power as far as punishing disobedient children is disinheriting such children.

 

The testator may disinherit his/her heir either expressly or tacitly. Express disherison is a kind of disherison in which the testator excludes his/her heir from the succession in an explicit manner by stating clearly that he/she has disinherited the heir. The testator may disinherit all of his/her heirs (descendants and other heirs) expressly and appoint a universal legatee.  For instance, Ato Wagaw may disinherit all his children and other heirs and he may appoint his friend Gosaye as a universal legatee.  In such a case, Gosaye is called to receive the whole estate of Ato Wagaw without any contender. If the testator disinherits all his/her heirs and if he/she does not appoint someone as a universal legatee, there shall be no one to take his/her hereditary estate.  In such circumstances, the law has devised a mechanism to enable the descendants of such disinherited heirs to take the property of the testator by way of representation (See Art 937).

 

Descendants can only be disinherited expressly. That is, no descendant may be disinherited tacitly.  Moreover, the testator shall clearly state a justifiable reason why he/she has decided to disinherit his/her descendants. The law makes such imposition on the testator with the view to protect the interest of the descendants in succeeding their ascendants.

 

It is stated above that the testator must give justifiable reason(s) to disinherit one or more of his/her descendants. The law does not list down what things are justifiable and not justifiable. A justifiable reason is a subjective standard.  It is believed that it should impress a reasonable person.  It should be a reason that is sufficient to move the testator to the decision of disinheriting his/her descendant. The testator is expected to attribute some acts of the heir that have dissatisfied him/her. If the acts done by the heir were not illegal and/or not immoral, it would be difficult to the testator to give justifiable reasons.

 

The court has a power to examine and decide whether the reason given by the testator is justifiable or not. Although the court has the power to ascertain whether the reason given is justifiable or not, it cannot ascertain whether the given reason is true or false.  Any statement that the testator gives is a true statement.  Therefore, the heir cannot claim that the statement of the testator is untrue.

 

It is clear that the succession of the testator shall open after he/she is dead.  A dead person cannot express anything and he/she cannot defend himself/herself if someone claims that the statement of the testator is false.  Therefore, it is not possible to pass a decision by hearing only one party.  Because of this, the law simply presumes that any reason given by the testator is a true statement. Moreover, the law trusts parents (or ascendants more than any other persons regarding matters relating to their children (or descendants). Therefore, the law takes for granted what has been stated by the testator as a true statement.

 

When the testator does not make someone beneficiary in his/her will, we say that he/she has tacitly disinherited such a person.  However, this kind of tacit disinheritance does not work against descendant heirs. It works only against the heirs of second, third and fourth relationship. This is a mechanism of protection given by the law to the descendant heirs (See Art 939 (1) & (2)).

 

If the testator appoints someone as a universal legatee to receive the whole property, that does not imply the disherison of the children of the testator. In such a case, the universal legatee is called to succeed the testator as if he/she is one of his children (See Art 939 (3)).

 

Example

W/ro Gelane has appointed in her last will Ato Bereket to take her hereditary estate as a whole.  She has two children, Meskerem and Wodessa. She gave nothing to her children. As it is not allowed to tacitly disinherit children, Ato Wodessa cannot take the whole property of the succession. Instead, he would be considered as one of the children of W/ro Gelane and shall partake the property together with them.

 

Disinheriting heirs is a legally recognized power of the testator.  However, if the law considers that the provisions of the will are defective with respect to any matter, and if the heirs impugn the defective provision, then the provision that disinherits the heirs shall be of no effect.  For instance, assume that one of the provisions of a will contains an illicit provision.  If this same will contains a provision that disinherits one or more of the heirs of the testator, only by challenging the illicit provisions, the disinherited heirs can get the invalidation of the disherison.

 

There are three types of wills (See Art 880). All of them are required to be made by following the formal requirements prescribed by the law. Failure to fulfill these formal requirements may cause the invalidation of the will as a whole. The law is so strict as far as fulfillment of the formal requirements is concerned. As it is already indicated above, the testator is not in the position to defend him/her when the will is opened. Even if absolute protection of the intention of testator is not a possibility, the law tries to seal all the possible loopholes which might be created during the making of the will.

A.      Form of wills

I)     Public wills

A public will is a will that is read in the presence of the testator and of four witnesses. The testator can write the will in the presence of the witnesses. He/she can also write the will in the absence any person. That is, the testator may write the will by himself/herself or he/she may get it written by another person under his/her dictation in the presence of witnesses or even in the absence of the latter. The most important thing, as far as a public will is concerned, is the will has to be read in the presence of the testator and of four witnesses. Reading the will in the presence of the testator and of four witnesses is not sufficient. There must be an indication of the fulfillment of this requirement in the will itself. It can be indicated in the following manner:

“...This will is read in the presence of the testator and of four witnesses.”

If the will does not contain such an indication, it could be invalidated. The absence of such indication may cause the invalidation of the will. Therefore, utmost care should be taken when public will is made. Moreover, the testator and the four witnesses should put their signature immediately after the will is read. This is a very strict rule. Assume that one of the witnesses goes out after the completion of the reading but before the will is signed. If he/she comes back after a little while, and when he/she is back, the testator and the three witnesses have already signed the will, the will shall be of no effect and it is subject to invalidation.

A deaf person can take part in a will as a witness if he/she is literate. He/she can read the contents of the will just after it is drawn up. If he/she is unable to read the contents of the will, his/her presence serves no useful purpose as he/she has no mechanism of knowing the contents of the will. Blind people may take part in a will as witnesses so long as they hear when the contents of the will are read. The only thing expected of them is to understand the language in which the will is drawn up.

The law in Art 882 prescribes that the number of witnesses could be reduced to two if one of them is a court registrar, a notary or a judge (See the Amharic version) in his/her official capacity. So a judge, or a notary or a court registrar represents three ordinary witnesses, if such person acts as a witness in his/her official capacity. 

II)    Holograph will

Holograph will is a will that is totally made by the testator himself/herself in the absence of witnesses. Only literate persons may make a holograph will. It is the testator that writes a holograph will totally and if there is an additional word (even if it is a single word) written by the hand of another person, that is a sufficient cause to invalidate the will wholly. The testator must explicitly indicate, in the holograph will, that it is a will. Absence of such an indication is also a ground for the invalidation of the will. As a rule, the testator himself/herself should fully write a holograph will. If it is a handwritten will, it is possible to know for sure that it is written by the testator. Everyone has his/her own style of writing. A machine-written document has no individual style and it is not possible to identify who has written it. Therefore, the law requires a handwritten indication of the fact that the testator writes the will using a machine. The handwritten indication should be included on every page of the will. This is to confirm that the machine written holograph will has been really made by the testator.

Art 886 of the Civil Code advises the testator not to simply reproduce graphic symbols without understanding their meaning.

Someone may write a will using his/her handwriting style.  This may happen without understanding the meaning of what has been written in the document containing the will. For instance, you understand English and Afan Oromo. However, you may not necessarily understand French or Sidama language. But you can copy a document that is written in French or Sidama language, as these languages use the same script (the Latin script). If you do so, it is said that you have reproduced graphic symbols without understanding their meaning. In such circumstances, the one who has produced the graphic symbols is not a real testator. Because such person simply copied a will in a language that he/she does not understand.

With respect to Art 888, the will refers to another document. You cannot understand the provisions of the will without referring to another document.  When the will refers to another document or when it is impossible or difficult to understand the will without referring to another document, such a document must have been written and signed by the testator.

 

Example

Assume that the testator had acknowledged his child born outside marriage or he had written a letter to child’s mother recognizing that the child was his.  If the will says, for instance:

“I hereby bequeath Birr 25,000 to my child whom I acknowledged or recognized sometime ago”.

 

In such cases, we cannot understand the will, unless we supplement it with the acknowledgement document or letter.  The law under Art 888 requires that such a document or letter should be written and signed by the testator.

III)  Oral will

Oral will is a will made verbally to two witnesses. As you might have understood from Art 892 of the Civil Code, the testator does not make an oral will under normal circumstances.  He/she makes such a will when he/she feels that he/she is going to die within short period of time, particularly after accidents, shocks or similar situations.  It can be said that oral will is not a proper will.  The testator can make only restricted testamentary dispositions through an oral will. That is, the testator cannot make any order of his wish by way of an oral will.  The law has listed down the contents of an oral will. The testator cannot add other testamentary dispositions, which are not included in Art 893.

The law allows the testator to make several wills during his/her lifetime.  This is also the manifestation of his right to make, revoke or alter a will at any time.  The contents of different wills made by the testator may or may not contradict each other. If the provisions of various wills contradict each other and cannot be enforced together the latest will shall prevail. (See Art 895)

Proof of will

It is a commonplace practice that there are lots of controvercies on the validity and existence of proof. The one who claims a right in a will has to prove one or both of the following two things. First, he/she has to prove the existence of the will.  That is, he/she has to show a will made by the testator. Second, he/she has to prove the contents of a will.  In other words, the claimant has to show the fact that he/she is beneficiary of the will. 

From Art 897, one can see the following important points:

$1a)   The existence and contents of a will (whether a public or holograph will) shall be proved only by producing the original will itself or the copy of the original will, certified to be true by the court registrar.  The court registrar could issue the copy of the original will, if he/she had received the original will to be deposited in his/her archives.  Otherwise, the claimant shall only present the original will.

$1b)      To benefit from the will, approval by presenting the will itself is obligatory and no any other means of evidence can be possible.  For example, witnesses cannot prove the contents of a public will.

$1c)   If someone destroys or causes the destruction of a will by his/her fault or negligence, such a person may be obliged to pay compensation to the beneficiary of the will.  To get compensation from the person who has destroyed or caused the destruction of the will by his/her fault or negligence, the beneficiary can prove the fact that he/she is a beneficiary by any means of evidence. For instance, he/she can prove that he/she is beneficiary of the will by producing witnesses.

 

Revocation and lapse of wills

Revocation of wills

A will is always revocable, until the death of the testator. A testator may make an agreement with a beneficiary not to revoke the will. However, sometimes elderly people who have no descendants of their own may promise to leave some property to a person, on condition that the latter nurses the former. This promise cannot be enforced as the will is still able to be revoked.

There are various ways in which a will may be voluntarily revoked:

$1a.           By another will.

$1b.                  By an express intention to revoke, made in the same manner as a will, i.e., this must comply with the formalities set out by the law.

$1c.                   By destruction.

$1d.                  By alienation of the thing bequeathed

  1. Another will

The testator may, in his will include works like: ‘I hereby revoke all former wills and testaments made by me’. The testator may revoke specific clauses of a will, while leaving the rest of it intact. As has been stated above, a new will usually impliedly revokes a previous will. But sometimes, it may be disputable whether it was the intention to supplement the previous will. This may be the case if the two wills are not inconsistent. The second will may thus operate as a kind of codicil. A codicil is a formal document which varies, but does not revoke, a will.

  1. An intention to revoke

A will may be revoked by any other written instrument, provided it is executed with the same formalities as are required for a will. For instance, the testator may revoke wholly or some f the provisons of a previously made will not by a new will but by a document made by following similar formalities. Even if such document is not a will it has a power to revoke a valid will.

  1. Destruction

A will may be revoked ‘by the burning, tearing or otherwise destroying . . . with the intention of revoking the same’. Some formal act of destruction seems to be necessary, although the whole of the will need not be destroyed. Merely throwing the will in a waste-paper basket is not sufficient, even if the testator indicates to a third person that he/she considers it to be an act of revocation.

$1d)  Alienation of the thing bequeathed

By alienating the thing bequeathed, the testator can revoke the will he/she has made.  For instance, in his/her will made last year, assume he/she gave a mule to his/her friend.  Now, if the testator sells or donates the mule to some other person, it means that he/she has revoked his/her will. You must note here that the thing bequeathed may come back to the possession of the testator at a later date. However, that does not cause the revival of the will which was already revoked. (See Art 900)

Lapse of wills

As discussed above, it is the testator by his/her wish who revokes the will he/she has made. Lapse of will takes place by the operation of the law. There are a number of reasons for the revocation of a will by the operation of the law. The reasons depend on the type of the will.  Therefore, various types of wills have various reasons for their lapse.

Failure to deposit a holograph will

According to Art 903 of the Civil Code, a holograph will shall lapse where it is not deposited with a notary or in a court registry within seven years since it has been made.  No such imposition exists for a public will.

Birth of child

Another reason for the lapse of a will is birth of a child.  If a child is born after a will is made (whether a public or a holograph will) such a will, shall lapse if the newly born child accepts the succession.

From Art 905 of the Civil Code, you may observe the following points:

Although the law provides that the will shall lapse if a child is born to the testator after making such a will, there is a situation where such will could be maintained totally or partially by the court.  The court may maintain the will irrespective of the birth of the child, if it had been of the opinion that the testator would have maintained the will despite the birth of the child.  For instance, if the testator made a will while his wife was expecting a child, it would be clear that the testator had intended to maintain the legacies ordered in the provisions of the will even if a child was going to be born to him.  A discretionary power is given to the court as to the maintaining of the will as total or partial.  The court may arrive at a decision on this matter after having seen the prevailing circumstances.

When the will, which the testator makes before the birth of the child, is active either wholly or partially, the newly born child should receive, at least, three–fourths of the share he would receive in the intestate succession.  That is, 75% of the value which he would be entitled in the intestate succession.

Dissolution of marriage

According to Article 906 of the Civil Code, legacies made in favor of a spouse of the testator shall lapse where the marriage of the testator with that spouse is dissolved through divorce or court order when the marriage is concluded without observing the conditions for the validity of marriage.  However, such a legacy cannot lapse where the marriage is dissolved by death.

When a husband or a wife makes a will to the benefit of his/her spouse, it is believed that the testator has made the will with the expectation taht the marriage would continue until his/her death.  Therefore, the testator may give a considerable amount of personal property to his/her spouse with the expectation that the marriage would persist. If the marriage dissolves through divorce, the reason that has caused the making of the will to the benefit of the spouse is already lost.  Unless such a will lapses, it may seriously affect the interests of the relatives of the testator.

Death, unworthiness, or renunciation by a legatee

Art 907 lays down the rule of lapse of legacies.  According to Art 907, three factors cause the lapse of legacies.

When the legatee dies before the testator.  In this case, the legatee has no capacity to succeed the testator since he does not fulfill the requirement of survivorship.

When the legatee cannot succeed the testator.  This has a relation with unworthiness.  When a legatee is condemned as unworthy, anything destined to his benefit shall lapse.

When the legatee does not want to take the legacy.  This has something to do with the renunciation of the legatee to the succession of the testator.  The law passes the legacy when anyone renounces the succession of the testator, as it does not consider him as the legatee of the testator.

Although we say that the legacy shall lapse where the legatee dies before the testator, there is a possibility that representation could take place.  As you remember from your previous studies, only children or descendants of a person can represent him/her.  According to Art 908(a), the legatee who died before the testator would be represented if he/she is a legatee by universal title (or a universal legatee). 

There is a very narrow chance for the existence of representation in the case where the legatee is a legatee by singular title (or a singular legatee).  According to Art 908 (b), where the singular legatee dies before the testator, the descendants of the singular legatee shall represent him only when the legacy destined to such singular legatee devolves upon the state as a result of failure of the singular legatee to receive the legacy. According to the rules of intestate succession, the hereditary estate shall devolve upon the state when relatives up to fourth relationship do not survive the deceased. In the above situation, the rules of the intestate succession shall regulate the singular legacy, because of the prior death of the singular legatee.  If a relative survived the testator (from the nearest relative ᅳ a child — up to a far apart relative at the fourth relationship), such a relative would receive the legacy.  In the absence of any relative up to the fourth relationship, the legacy shall devolve upon the state.  Instead of devolving the property upon the state, the law favors the representatives of the predeceased legatee to inherit the deceased by way of representation.