Abyssinia Law is a legal resource portal providing open access to primary and secondary legal materials for Ethiopia, such as laws, court decisions, articles, contact guidance, and Lawyers Directory - with texts supplemented by online videos, a discussion forum, and a user blog. The service gives free access to Federal and State consolidated laws of Ethiopia (with status information on whether the law is amended, repealed, or effective)

The Curious Case of Construction & Business Bank

Businesses want to become big. They want their presence to be felt in every corner of the world. Investors explore different avenues to do this by injecting capital, selling equities, reinvesting their profits, opening different branch offices, acquiring other firms or merging with other entities. By the same token, corporations may also use these tactics to either dominate the market or protect their infant industry from other big entities.

All of these factors for expansion may also force Ethiopian business people to engage in changing their style of business. Nowadays, the government is trying to attract foreign investors by creating industrial parks, adding incentive packages and simplifying the service provision and bureaucratic aspects of the investment climate.

On the other hand, the government seems to engage in strengthening the capacity of its enterprises too. The focus on these enterprises may seem to either strengthen their capacity and prepare them for future challenges (or threats from other entities), or save the struggling entity through the umbrella of the successful one.

In this regard, the recent news about the amalgamation of Commercial Bank of Ethiopia (CBE) and Construction & Business Bank (CBB) can become a talking point among lawyers and economists. It can also trigger a lot of interesting debates and analyses.

Amalgamation is not a new phenomenon. It happens frequently worldwide. To give a recent example, Du Pont and Dow Chemicals, the largest US chemical companies, merged with capital of 113 billion dollars.

Continue reading
  7875 Hits

የሁለት ኢትዮጵያውያን ወግ: የቀድሞውና አዲሱ ኢትዮጵያዊነት በኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት ሊታረቅ ይችላል ወይ?

የዛሬ ሳምንት "የሁለት ኢትዮጵያውያን ወግ፡ የቀድሞውና አዲሱ ኢትዮጵያዊነት በኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት ሊታረቅ ይችላል ወይ?" በሚል ርእስ ላይ ንግግር (public lecture) አድርጌ ነበረ። ንግግሩ እንደወረደ ነበረ፣ በኋላ አዘጋጁ የሬይ ዊተን ፎረም አጠር ያለ መግለጫ ስጠን ብለውኝ እንደምንም (የማስታውሰውን) ፃፍኩት። የሥራ ጥድፊያ ምናምን ስለነበረ በጽሑፉ አልረካሁም፣ እንዳወራሁት አልሆነም ቢሆንም ብዙ ጓደኞቼ በቦታው ባትኖሩም ለምን እንደብቃለን ብለን እነሆ ጀባ ብለናል፡፡ 

አገራችን ኢትዮጵያ ዜጎቿ (በተለይ ልሂቃኑ) ለሁለት ተከፍለው ሁለቱም የየራሳቸውን ትክክለኛ ኢትዮጵያዊነት ነው የሚሉትን ማንነት አንዱ በሌላው ላይ እና በአጠቃላይ በሕዝቡ ላይ ለመጫን እየሞከሩ ነው። አንዱ ሌላውን በማንኛውም መንገድ ለመርታት ስለሆነ ትግላቸው የመጠፋፋት ፖለቲካ ነው የያዙት። አንደኛው ወገን ከጥንት እስከ ደርግ መንግሥት ድረስ የዘለቀውን ኢትዮጵያዊነት እንደ እውነተኛ ይወስዳል። ሁለተኛው ደግሞ አሁን በተለይ ከኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት በኋላ የተፈጠረውን ኢትዮጵያዊነት እንደ እውነተኛ ይቆጥራል። አንደኛው ሁለተኛውን በታኝ፣ ከፋፋይ፣ የረጅም ዘመን አኩሪ ታሪካችንን የካደ እና ያዋረደ ነው ይለዋል። በተጨማሪም ብሔር ወይም ጎሳ ዘመናዊ ያልሆነ ጥንታዊና ለሰው በሰውነቱ እውቅና እንዲሁም ክብር የማይሰጥ ኋላቀር መገለጫ ነው ይላል። ስለዚህ ሕገ መንግሥት የግለሰብ ነፃነትን ብቻ ማስከበር ሲገባው የጋራ በተለይ የብሔር መብት ማካተቱ ያለተገባና የግል ነፃነትን ለመጨፍለቅ ያለመ ነው ብሎ ያምናል። ሁለተኛው አንደኛውን በጨቋኝነት ወይ ለጨቋኞች ሥርዓት ተቆርቋሪነት ይከሰዋል። የቀድሞው ኢትዮጵያዊነት የብሔሮችን ማንነት የካደ፣ ንብረታቸውን የዘረፈ፣ ልጆቻቸውን የገደለ፣ ግፈኛ እና በግድ የተጫነ ነው ይለዋል። ስለዚህ የአገሪቱ ችግር በዋናነት የብሔር ጭቆና በመሆኑ እሱን የሚያስወግድ በብሔሮች ነፃ ፈቃድ ላይ የተመሠረተ አዲስ ኢትዮጵያዊነት በኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት ተፈጥሯል ብሎ ያውጃል። የግለሰብ ነፃነት ቢኖርም ከዛ ይልቅ የጋራ መብቶች ላይ ትኩረቱን በማድረግ የሕገ መንግሥቱን ልደት እንኳ በብሔር ብሔረሰቦች ቀን ተሰይሟል። ግለሰቦች የግድ በብሔር አማካኝነት ኢትዮጵያዊ የሚሆኑ ተደርጎ ይወሰዳል። በአጠቃላይ አንዱ ሌላውን እውነተኛ ኢትዮጵያዊ እንዳልሆነ እና ጠላት እንደሆነ ይወተውታል፣ ለማጥፋትም ተግቶ ይሠራል።

የእነዚህ ኢትዮጵያዊ ማንነቶች ትልቅ ስህተት አንዱ በአንዱ ላይ አሸናፊ ለመሆን መሞከራቸው ነው። በተጨማሪ ሁለቱም ስለሕገ መንግሥት የተሳሳተ ግንዛቤ ይዘዋል። ሕገ መንግሥት የግል እና የጋራ መብቶችን አንድ ላይ ያከብራል፣ በምዕራፍ ሦስት ሳያበላልጥ እኩል ክብር ይሰጣቸዋል። በዛ ላይ ሕገ መንግሥት የሕጎች ሁሉ የበላይ ስለሆነ እራሱ ካላዘዘ በቀር በአንቀፆቹ መካከል ማበላለጥ የበላይነቱን መካድ ነው። ሌላው መብቶች የጋራ መሠረተ ሐሳብ አላቸው፣ ይኸውም የመምረጥ እና የአማራጭ ነፃነት (freedom of choice) ነው። ሁሉም ሰው እኩል ነው። ስብእናውን፣ እድሉን፣ እምነቱን፣ ከሌሎች ጋር የሚኖረውን ግንኙነት እንዲሁም ማንነቱን የመምረጥ ወይ የመወሰን ሥልጣን ወይ ነፃነት አለው። ይሄ በተለያዩ መብቶች ውስጥ ይገለፃል። ስለዚህ ብቸኛው ወሳኝ እራሱ ግለሰቡ ብቻ ነው። ሐይማኖት ይኑረው አይኑረው፣ ካለው የትኛው ይሁን የሚለውን የሚወስነው ግለሰቡ ነው። ይህ የሐይማኖት ነፃነት ነው። ይናገር ወይ ዝም ይበል መወሰን የመናገር ነፃነቱ ነው። ስለዚህም ማንነቱን መወሰን፣ በብሔር ይሁን በሌላ መገለጫ ይሁን ብሎ መወሰን የግለሰቡ ነፃነት ነው። የብሔር ማንነት ከመረጠ ግን እሱ ሊከበር የሚችለው በጋራ ተመሳሳይ ማንነት ካላቸው ጋር ነው። ምክንያቱም በዛ ውስጥ ያሉት መብቶች የባህል፣ የቋንቋና ራስን በራስ የማስተዳደር ስለሆኑ ነው። የግል መብቶች፣ ለምሳሌ የመዘዋወር እና በፈለጉበት የመኖር መብት በመላ አገሪቱ ሲከበር የጋራ መብት የሆነው የብሔር ማንነት መብት ግን ብሔሩ በሰፈረበት አካባቢ የተወሰነ ነው። ግን መጀመሪያ ላይ የመወሰን ነፃነቱ ግለሰባዊነቱ የተከበረ ነው፣ ምሳሌ ሐይማኖት ይኑረኝ አይኑረኝ ወይም ምንነቱን ብጠየቅ ያለመመለስ መብት እንዳለኝ ሁሉ ለብሔር ወይ ሌላ ማንነትም ተመሳሳይ ነው። ስለዚህ መንግሥት በየመሥሪያ ቤቱ የሚጠቀማቸው ፎርሞች በግለሰቦች ሲሞሉ ሐይማኖት እና ብሔር የሚሉ ቦታዎች የግድ መሆን አይችሉም። ለግለሰቡ ምርጫ የተተዉ ናቸው። ሲፈልግ ብሔር የለኝም፣ ወይ አለኝ ካለ ብሄሩን፣ ካሰኘው ኢትዮጵያዊ፣ አሊያም ዝም ማለት መብቱ ነው። ይሄን የሚቃረን አንድም አንቀፅ ወይ እንድምታ በሕገ መንግሥቱ የለም። የመዘዋወር ነፃነት እና የመምረጥ ነፃነትን ያለ ምንም የብሔር ቅድመሁኔታ ተፈፃሚ የሚሆኑ መብቶች (የብሔር መብት ገደብ) ናቸው፣ የእኩልነት መብት ለሁሉም መብቶች እንደሚሠራም መረዳት ያስፈልጋል።

በዚህ አረዳድ ከሄድን አሁን በሥራ ላይ ባለው ሕገ መንግሥት ሁለቱ ኢትዮጵያውያን ሊስማሙ ወይ ሊታረቁ ይችላሉ። ዋናው የሚያስወግዱት ማስገደድን ነው። በግለሰብ ወይ በሕዝብ ላይ አመለካከቱን ለመጫን መሞከር ነው የኢትዮጵያዊያን ትልቁ ችግር። ባየነው መሠረት ደግሞ የነፃነት ተፃራሪ ማስገደድ ነው፣ በማንኛውም መልኩ ሰውን ማስገደድ ክልክልም ነው። የፈለግነውን ኢትዮጵያዊ ማንነት ይዘን መቀጠል መብታችን ነው። የቀድሞው ታሪካችንን በግልፅ እየተወያየን፣ በሚያኮራው እየኮራን፣ በሚያሳፍረው እያፈርን፣ ከአሁኑ ማንነታችን የተነጠለ ሳይሆን አንድ ወጥ ታሪክ በተለያየ ምእራፍ እንደሆነ መገንዘብ ተገቢ ነው።

ይህ አረዳድ በኢትዮጵያ ማንኛውም ዜጋ በአመለካከቱ ወይም በማንነቱ ምክንያት እንዳይገለል፣ ታሪክን ለማረም ሌላ ታሪካዊ ስህተት እንዳይደገም ይረዳል። ሌላው እስካሁን ሕገ መንግሥትን የገዥው ፓርቲ አድርጎ በመውሰድ ፓርቲው የሚሰራው ሥራ (ስህተት) የሕገ መንግስቱ እንደሆነ ማሰብ የለብንም። በተመሳሳይ ገዥው ፓርቲ ሲፈልግ የራሱ ብቻ አድርጎ ሲያቀርበውም ስህተት በመሆኑ ልንከላከል ይገባል። ሕገ መንግሥት አንዴ ተፅፎ በሥራ ላይ ከዋለ በኋላ ትርጉሙ የሁላችንም ነው፣ ነገር ግን ሥልጣን ያለውርጓሚ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ነው። በቤኒሻንጉል ክልል ምርጫ ጋር ተያይዞ የቀረበለትን የመመረጥ መብት ጉዳይ 1995 ዓ.ም ምክር ቤቱ ሲወስን የሰጠው ማብራሪያ ይህን የኔን አረዳድ ያጠናከረልኝ ነበረ። ስለዚህ በሕገ መንግሥቱ ላይ ተመርኩዤ ያለጥርጥር ይህን ማለት እችላለሁ: ኢትዮጵያዊ እህቴ ወይ ወንድሜ መሆኑ ብሔር ወይም ሌላ ማንነት ስላለው ወይ ስለሌለው አይቀየርም።

  7285 Hits

ችሎት መድፈር፡- ሕጉ እና የአሠራር ግድፈቶች

 

 

የኢፌድሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ 449፦

449. ፍርድ ቤትን መድፈር

(1) ማንም ሰው በፍርድ ቤት ምርመራ በሚደረግበት ወይም የፍርድ ሥራ በሚከናወንበት ጊዜ፦

Continue reading
  11722 Hits

የዞን ዘጠኝ አምስት ተከሳሾች ክስ መቋረጥ ብዥታ

መግቢያ

 

መጠይቅ ደግ ነው፡፡ የአስፈጻሚ አካላት ሥልጣንና ተግባራትን ለመደንገግ የወጣው አዋጅ ቁጥር 691/2003 አንቀጽ 16(6) ፍትሕ ሚኒስቴር በቂ ምክንያት ሲኖር በሕግ መሠረት ሂደት ላይ ያለን ክስ ያነሳል በሚል ይደነግጋል፡፡ ፍትሕ ሚኒስቴር የተሰጠው ክስ የማንሳት ሥልጣን እስከምን ድረስ ነው? ክስ ማንሳት በማንኛውም ጊዜ ይቻላል? ክሱን ሲያነሳስ በቂ ምክንያቱን ለፍርድ ቤቱ ያቀርባል? በቂ ምክንያትስ የምንለው ምንድን ነው? የክስ መነሳትስ ተከሳሾች ላይ ያለው ውጤት ምንድን ነው? በዚህ ሂደት የፍርድ ቤቶች ሚና ምን መሆን ይገባዋል? የሚለው ጥያቄ ሊመለስ የሚገባው ነው፡፡

ክስ ማንሳት ለምን?

ፍትሕ ሚኒስቴር ከሳሽ አካል እንደመሆኑ ወንጀል ጉዳይ ተፈፅሟል ብሎ ሲያመን ክስ እንደሚመሰርተው ሁሉ ምክንያት ሲኖረው ክሱን ሊያነሳ እንደሚችል በአዋጅ ሥልጣን ተሰጥቶታል፡፡ ክስ የሚነሳባቸው ምክንያቶች በሕግ ተዘርዝረው ያልተቀመጡ በመሆናቸው ለክርክር ምክንያት መሆናቸው ግልፅ ነው፡፡ ሆኖም ግን ክስ ለማንሳት የተለያዩ ምክንያቶች ሊኖሩ ይችላሉ፡፡ ከሁለት ከፍለን ማየት እንችላለን፡፡ በአንድ በኩል ቀጥታ ከክሱ ጋር በተገናኘ ቀጥተኛ ምክንያት ሲሆን ሕጋዊ ምክንያት በማለት ሊገለፅ የሚችል ነው፡፡ በሌላ በኩል ከክሱ ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት የሌለው ፖለቲካዊ ምክንያት ነው፡፡ ሕጋዊ ምክንያት የምንለውን ከስሩ የሕግ ፍልስፍና ስናስበው ነፃ ሰው ጥፋተኛ እንዳይባል ወይም ወንጀል አድራጊ መቀጣት እያለበት ከሕግ እንዳያመልጥ የሚቀርብ ነው፡፡ እነዚህ ምክንያቶች ቀጥታ ከሳሹ አካል ከሚያቀርባቸው ማስረጃ ጋር የሚገናኙ ናቸው፡፡ ከሳሽ ማስረጃ በደንብ ወይም በአግባቡ ካለመሰብሰቡ በትክክል ወንጀል የሠራ ተከሳሽ ነፃ ሊባል የሚችልበት ሁኔታ ስለሚኖር ማስረጃ አሰባሰብ ላይ እርምት በማድረግ ለዳግም ክስ ለመዘጋጀት ትንፋሽ መግዣ ነው፡፡ ልብ ልንለው የሚገባው ክስ የሚነሳው ፍርድ ከመስጠቱ በፊት በመሆኑ ዳግም ክስ ከማቅረብ የሚከለክል አይደለም፡፡ ክስ ማንሳት ከዳግም ክስ ካልገደበ ከሳሽ ጎደለ የሚለውን ማስረጃ እንደገና ለማጠናከር እንዲያውም ክሱ ከተጀመረ በኋላ ማስረጃ ይሆነኛል የሚለው አዲስ ማስረጃ የተገኘ ሲመስለው ክሱን አንስቶ እንደገና ክንዱን አፈርጥሞ ለመመለስ መሽሎኪያ የሚሆነው መንገድ ነው፡፡ በተጨማሪም ነፃ ሰው ባልሠራው ወንጀል ጥፋተኛ እንዳይባልም ክስ ለማንሳት መነሻ ምክንያት ይሆናል፡፡ ነፃን ሰው ለማዳን ክስ ለማንሳት የሚበረቱት እንኳ አንድ ነፃ ሰው ጥፋተኛ ከሚባል ሺህ ወንጀለኞች ቢያመልጡ ይሻላል የሚል መርህ ያላቸው አገሮች ናቸው፡፡

Continue reading
  8258 Hits

ወስላትነት በኢትዮጵያ ሕግ ምን ማለት ነው

 ወስላትነት በኢትዮጵያ ሕግ ምን ማለት ነው

 

በአንድ ወቅት በፌደራሉ መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በታየ የስርቆት ወንጀል ጉዳይ ተከሳሹ ድርጊቱን መፈፀሙ ተረጋግጦ ጥፋተኛ ከተባለ በኋላ፣ የቅጣት አስተያየቱን እንዲሰጥ የተጠየቀው ዐቃቤ ሕግ ‹‹…ተከሳሽ ድርጊቱን የፈፀመው መጥፎ አመልን በሚያሳይ ሁኔታ በወስላታነት…›› መሆኑን ለፍርድ ቤት በማስታወስ ቅጣቱ ከብዶ እንዲወሰን ይጠይቃል፡፡ ይሄንን የሰማው ተከሣሽም ዐቃቤ ሕጉን አቋርጦ ‹‹ኧረ የተከበረው ፍርድ ቤት ዐቃቤ ሕጉ ራሱ ወስላታ ነው፣ መቀጣቴ ካልቀረ መሰደቤ ለምን?›› ብሎ መከራከሩን ሰምቻለሁ፡፡

ለመሆኑ ወስላታነት ምንድን ነው? ‹‹አንተ ወስላታ!›› የሚለው ግሳፄ ዕድሜያቸው ከፍ ባሉ አባቶችና እናቶች ተደጋግሞ ሲነገር መቼም ሰምተን እናውቃለን፡፡ የከሣቴ ብርሃን መዝገበ ቃላት ስልትና ማለት ‹‹አለመታመን፣ የማታለል ድርጊት፣ ማጋጣነት ሥራ ፈትነት›› እንደሆነ ይገልፃል፡፡ በአጠቃላይ ኅብረተሰባችን ወስላታነትን በበጎ ጎኑ አይመለከተውም፣ ዛሬ በዚህች አጭር ጽሑፍ ወስላታነት በተለምዶ ከሚሰጠው ትርጉም በዘለለ በሕጋችን ያለውን ትርጓሜ ለማሳየት እሞክራለሁ፡፡

ቀደም ብሎ በዚህ ጽሑፍ መጀመሪያ ላይ በተጠቀሰው የችሎት አጋጣሚ ላይ ዐቃቤ ሕግ የቅጣት አስተያየቱን መሠረት ያደረገው የወንጀል ሕጉን አንቀጽ 84(1)ሀ ሲሆን ድንጋጌው ተከሳሾች ጥፋተኛ የተባሉበትን ወንጀል የፈፀሙት በከሐዲነት ወይመ በወስላታነት፣ ወራዳነትን ወይም መጥፎ አመልን በሚያሳይ ምቀኛነት፣ ጥላቻ፣ ስግብግብነት… ከሆነ ቅጣቱ ከብዶ የሚወሰንበትን አግባብ ይዘረዝራል፡፡

Continue reading
  11118 Hits
Tags:

ስለጥፋተኝነት ድርድር (Plea Bargain) አንዳንድ ነጥቦች

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በተለያዩ ርዕሰ-ጉዳዮች ላይ የሚወጡ ሕጎች ተከሳሽ የተከሰሰበትን ወንጀል ያመነ ከሆነ ወይም ስለተፈፀመው ድርጊት ስለተባባሪዎቹ ሚና ጠቃሚ መረጃ ከሰጠ ከፍርድ ውሳኔ በፊት ሥልጣን ያለው ክፍል ከክሱ ነፃ ሊያደርገው እንደሚችል ደንግገው ይታያሉ፡፡ በተለይ ድንበር ተሻጋሪ ወንጀሎችን ለመከላከል ሥራ ላይ የዋሉ ስምምነቶችና ተቀባይነት ያገኙ መግለጫዎች በተደራጁ ወንጀሎች ዙሪያ የሚወጡ ሕጎች በተባባሪዎች ላይ በቂ መረጃ የሚሰጥ ተከሳሽን ከክሱ ነፃ የሚደረግበትን ሥርዐት ሊዘረጉ እንደሚገባ ያመለክታል፡፡ እነዚህን መሰል ድንጋጌዎች በወንጀል በቀረበ ክስ ላይ ጥፋተኝነትን ማመንና (Plea of guilt) ለፍርድ ሂደቱ ተባባሪ ሆኖ መገኘት ከወንጀል ተጠያቂነት ነፃ እስከመሆን ሊደርስ የሚችል የቅጣት ቅናሽ እንደሚያስገኝ የሚያሳዩ ሲሆኑ በሌሎች ሀገሮች በስፋት የሚሠራበትን የጥፋተኝነት ድርድር “Plea bargain” ጽንሰ ሃሳብ የሚያንፀባርቁ ናቸው ማለት ይቻላል፡፡

በኮመን ሎው የሕግ ሥርዐት ውስጥ ለሚዘወተሩ የሕግ መርሆዎች የተሟላ ትርጉም በማስቀመጥ የሚታወቀው ብላክስ የሕግ መዝገበ ቃላት የጥፋተኝነት ድርድርን በሚከተለው ሁኔታ ተርጉሞታል፡፡

Plea bargains is the Process by which the accused and the prosecutor a criminal case workout a mutually satisfactory disposition of the case subject to court approval; it involves the defendants pleading guilty to a lesser offence or to only one or some of the courts of a multi-count indictment in return for a lighter sentence then that possible for a graver charge.

ይህ ወደ አማረኛ ሲመለስ

የጥፋተኝነት ድርድር ማለት ተከሳሹና ዐቃቤ ሕጉ በተከሳሹ ላይ የቀረበው የወንጀል ጉዳይ ሁለቱንም በሚስማማ /በሚጠቅም/ መንገድ ፍፃሜ እንዲያገኝ የሚደራደሩበት ሂደት ሲሆን በሁለቱ መካከል የተደረሰው ስምምነት በፍርድ ቤት የሚፀድቅ ሆኖ ተከሳሹ /ከቀረቡት ክሶች ውስጥ/ ቀላል በሆነው ወንጀል ጥፋተኛ መሆኑን በማመን የሚቀጣበት እና ከከባዱ ወንጀል ነፃ የሚሆንበትን ወይም የተከሰሰበት ከባድ ወንጀል ሲያስቀጣው ከሚችለው ባነሰ ቅጣት ለመቀጣት ሲል ከአንድ ድርጊት ከመነጩ ክሶች ውስጥ አንዱን ወይም ከፊሎቹን መፈፀሙን በማመን የሚቀጣበትን ሁኔታ የሚጠቀልል ነው የሚል ግርድፍ ትርጉም ይኖረዋል፡፡

Continue reading
  6944 Hits

በሕዝብ እንባ ጠባቂ ተቋም የአስተዳደር ጥፋት አቤቱታና የአቤቱታ አያያዝ አመራር

በሕዝብ እንባ ጠባቂ ተቋም የአስተዳደር ጥፋት የሚመለከት ምርመራ ለማካሔድ ስለአስተዳደር በደል በሚቀርብ አቤቱታ ሊጀመር ይችላል፡፡ ማለትም ተቋሙ በራሱ አነሳሽነት ከሚያደርገው ምርመራ በስተቀር ሁሉም በእንባ ጠባቂ በኩል የሚደረጉ ምርመራዎች ሥረ መሠረቱ ለተቋሙ የሚቀርብ አቤቱታ ነው፡፡

 

ስለአቤቱታ አቅራቢ

 

ለእንባ ጠባቂ ተቋም አቤቱታ የሚቀርበው መብቴ ተጥሶብኛል በሚል ሰው፣ ወይም በሚስት ወይም በባል ወይም በቤተዘመድ ወይም በወኪል ወይም በሦስተኛ ወገን ሊሆን ይችላል፡፡ በዚህ ዓረፍተ ነገር ከግል ተበዳይ ውጭ ያሉ አቤቱታ ለማቅረብ የሚችሉ ሰዎች ማንነት የሚሸፈነውና የሚወሰነው በሌሎች አግባብነት ባላቸው ሕጐች ነው፡፡ ባል፣ ሚስትና ቤተዘመድ ተብሎ የተጠቀሰው በቤተሰብ ሕግ በተመለከተው መሠረት የሚወሰን ሲሆን ወኪል በፍትሐብሔር ሕግና በፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ውክልና በሚመለከቱ ድንጋጌዎች የሚሸፈን ነው፡፡ በአዋጅ ቁጥር 211/1992 አንቀጽ 22 ሥር አቤቱታ ለማቅረብ ከሚችሉ ሰዎች መካከል የተዘረዘረው “ሦስተኛ ወገን” የሚለው ሀረግ ምን ያመለክታል? ይህ ሦስተኛ ወገን ለአቤቱታ መነሻ በሆነው ነገር ላይ ጥቅም ወይም መብት ያለው ሰው ነው? ወይስ ማንም የፈለገ ሰው ስለአንድ የአስተዳደር በደል ለእንባ ጠባቂ ተቋም አቤቱታ ማቅረብ ይችላል? የሕጉ መንፈስ ምንድ ነው? ለምሳሌ በስኮትላንድ የእንባ ጠባቂ ሕግ መሠረት የኅብረተሰቡ አካል በሆነው ሰው ላይ ደርሷል ስለተባለው የአስተዳደር በደል የኅብረተሰቡ አባል የሆነ ሌላ ሰው ስለበደሉ ለእንባ ጠባቂ ተቋም አቤቱታ ለማቅረብ ይችላል፡፡ ነገር ግን በአዋጁ “ሦስተኛ ወገን” ተብሎ የተመለከተው በአገሪቱ ውስጥ በአድቮኬሲ ሥራ ላይ የተሰማሩ መንግሥታዊ ያልሆኑ ምግባረ ሰናይ ድርጅቶችን ያጠቃልላል?

Continue reading
  13270 Hits

በ-ያለእድሜ ጋብቻ የሚጣሱ መብቶች

ጋብቻ ክቡር፣ ምኝታውም ቅዱስ እንደ ሆነ የሀይማኖት መጻህፍት ያስተምራሉ፡፡ ከዚህም ሌላ ጋብቻ የህብረተሰብ ተፈጥሯዊ መነሻ የሆነው ቤተሰብ የሚመሰረትበት በመሆኑ ከመንግስትና ከህብረተሰብ ያላሰለሰ የህግ ጥበቃ ይደረግለታል፡፡ ይህም ጉዳይ በበርካታ አለም አቀፋዊ፣ አህጉራዊና ብሄራዊ ህጎች እውቅና አግኝቷል፡፡

ይሁንና የጋብቻው ክቡርነትም ይሁን የምኝታው ቅዱስነት የሚረጋገጠው እንዲሁም መንግስትና ህብረተሰብ ህጋዊ ጥበቃ የሚያደርጉለትን ቤተሰብ ለመመስረት ብቁነት የሚኖረው ጋብቻው በህግ መሰረት የተፈጸመ ሲሆን ነው፡፡ ነገር ግን ከዚህ በተቃራኒው በአማራ ክልል ከሚመሰረቱ ትዳሮች መሀከል ሰማኒያ ሁለት ከመቶ የሚሆኑት ያለ እድሜ ጋብቻ የሚፈጸምባቸው ናቸው፡፡

ከላይ የተገለጸው አሀዝ ከፍተኛነት ለዚህ ጽሁፍ መነሻ የሆነ ሲሆን ጽሁፉ ያለ እድሜ ጋብቻን ምንነት፣ የሰብአዊ መብት ስምምነቶች ስለ ያለ እድሜ ጋብቻ ያላቸውን አቋምና ያለ እድሜ ጋብቻን ለማስቆም የሚያጋጥሙ ችግሮችን በአጭሩ ይዳስሳል፡፡ በመቀጠልም በያለ እድሜ ጋብቻ የሚጣሱ መብቶችንና ያለ እድሜ ጋብቻ መፈጸም የሚያስከትለውን የህግ ተጠያቂነት በዝርዝር ይመለከታል፡፡

ያለ እድሜ ጋብቻ ምንነትና የሰብአዊ መብት ስምምነቶች አቋም

ኢትዮጵያ ውስጥ ከ140 በላይ የሚሆኑ ጐጂ ልማዳዊ ድርጊቶች ይገኛሉ፡፡ ከእነዚህ አንዱና ዋናው ደግሞ ያለ እድሜ ጋብቻ ነው፡፡ በዚህ ያለ እድሜ ጋብቻ የአማራ ክልል በሀገር ደረጃ ቀዳሚውን ስፍራ የያዘ ሲሆን ይሄው ድርጊት ከገጠሩ የክልሉ ክፍሎች አልፎ በከተሞች አካባቢም ይፈጸማል፡፡

Continue reading
  16396 Hits
Tags:

Derogation of the right to life and its Suspension during State of Emergency: Art 93 of FDRE Constitution

 

Introduction

Various international, regional and domestic laws imposes obligation on the state to respect and protect fundamental human right and freedom. Stated otherwise, government has the duty respect and protect fundamental rights of its subject. Protecting and respecting these fundamental rights of its subject is internationally and regionally recognized principle.

The same principle hold true in domestic law including our country Ethiopia. FDRE constitution under its art 13(1) provides that “All Federal and State legislative, executive and judicial organs at all levels shall have the responsibility and duty to respect and enforce the provisions of this Chapter”.  As per this provision, all organs of the government be it federal and regional are duty bound to respect and enforce the provisions concerning fundamental right including the right to life. Moreover, they are under the duty to ensure the observance of the constitution and the duty to obey. In this respect, art 9(2) FDRE constitution stipulate that “state that all citizens, organ of the state, political organization, other association, as well as their official have the duty to ensure the observance of this constitution and obey it.”

However, none of these human rights are absolute and without limitation. Thus, none of human right may be applauded without limitation and absolutely and hence, be restricted.

In accordance with international human rights law there are essentially two ways in which the State put aside this international obligation. In other word, there are exceptional circumstance in which state restrict fundamental rights of its citizen. These are limitation and. Derogations.

Thus, this piece examines the status of the right to life as far as derogation of human rights is concerned under FDRE constitution. In doing so, the distinction between limitation and derogation will be put. Some international and regional human right instruments will also be dealt with.

Continue reading
  30747 Hits